Το περιστατικό περιέχεται και στα τέσσερα επίσημα (κανονικά) ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης (Μάρκου, Ματθαίου, Λουκά και Ιωάννη) και λόγω της σκηνικής του συντομίας δεν θα έπρεπε να δημιουργεί κάποιο πρόβλημα. Εντούτοις, αρκετές και αξιοσημείωτες διαφοροποιήσεις μεταξύ των ευαγγελίων στην εξιστόρηση του γεγονότος έχουν υποχρεώσει τους ιστορικούς της Βίβλου να δώσουν τις δικές τους εξηγήσεις. Οι διαφοροποιήσεις αφορούν μικρά ή μεγάλα σημεία της διήγησης, όπως το ζώο που επέλεξε ο Ιησούς (όνος ή/και πουλάρι), τον τρόπο με τον οποίο αυτό αποκτήθηκε (δια της βίας ή μετά από συμφωνία;) και τον ιδιαίτερο συμβολισμό του (ταπείνωση ή επίδειξη;), το βαθμό της συμμετοχής του πλήθους (πάνδημες επευφημίες ή οπαδικοί έπαινοι;), το περιεχόμενο των επευφημιών (Ωσαννά = σωτηρία) και το συμβολισμό τους κ.ά. Η διαλεύκανση αυτών των στοιχείων ελπίζεται ότι θα φωτίσει καλύτερα όχι μόνο το περιστατικό της Εισόδου αλλά και την ίδια τη ιστορική προσωπικότητα και παρουσία του Ιησού.

Στα τρία από τα τέσσερα ευαγγέλια (Μάρκου, Ματθαίου και Λουκά), ο Ιησούς αναθέτει στους μαθητές του να πάνε σε ένα κοντινό μέρος και να του φέρουν ένα νεαρό πουλάρι με σκοπό να κάνει μια θριαμβευτική είσοδο στα Ιεροσόλυμα. Εντύπωση εδώ προκαλεί ο ξαφνικός τρόπος με τον οποίον οι μαθητές προσπαθούν να αποσπάσουν το ζώο, γεγονός που προκαλεί τη διαμαρτυρία των ιδιοκτητών, οι οποίοι τελικά υποχωρούν μετά τη διαβεβαίωση ότι το ζώο θα τους επιστραφεί. Στο ευαγγέλιο του Ιωάννη, όμως, το ζώο (που ονομάζεται «ονάριον») βρίσκει ο ίδιος ο Ιησούς χωρίς καμιά διαμεσολάβηση. Γνωρίζουμε ότι κάποιες φορές οι Ρωμαίοι υποχρέωναν τους ιδιοκτήτες να τους δίνουν τα ζώα τους για να τα χρησιμοποιούν σε δικές τους δουλειές και αγγαρείες και τα επέστρεφαν όταν πια δεν τα χρειάζονταν. Επιπροσθέτως, στο ευαγγέλιο του Ματθαίου, από τους μαθητές ζητείται να φέρουν και την όνο (γαϊδούρα), πιθανόν για να μην τρομάξει το μικρό πουλάρι από την ξαφνική απομάκρυνσή του από τη μητρική σκιά.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι το γαϊδούρι (όνος) συγκαταλεγόταν ανάμεσα στα «ακάθαρτα» ζώα από τους Εβραίους (μαζί με τον χοίρο) και ίσως γι’ αυτό, στα ευαγγέλια του Μάρκου και του Λουκά, το μικρό πουλάρι περιγράφεται ως ανέγγιχτο («δεν είχε κανείς καθίσει επάνω του»). Την εποχή εκείνη πίστευαν πως αν κάποιος καθίσει σε ένα ζώο και το χρησιμοποιήσει για άλλες υπηρεσίες, τότε αυτό δεν θεωρείται κατάλληλο για τη μεταφορά ιερών προσώπων και για θρησκευτική χρήση. Η δε λέξη πώλος μαρτυρείται ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή και χρησιμοποιούνταν για να δηλώσει το μικρό οποιουδήποτε ζώου (στην προκειμένη περίπτωση, πώλος όνου = το πουλάρι του γαϊδάρου). Κάτι τέτοιο γίνεται αντιληπτό στον ομώνυμο μύθο του Αισώπου («Πώλος»), όπου βρίσκουμε ένα άλογο να γεννά ένα πουλάρι, το οποίο δυσκολεύεται να ακολουθήσει τη φοράδα μητέρα του με τον αναβάτη της, αλλά τελικά τους πείθει να το φροντίσουν με την προοπτική της μελλοντικής προσφοράς υπηρεσιών για τον άνθρωπο.

Αν και πολλοί έχουν κατά καιρούς υποστηρίξει ότι η επιλογή του όνου για την είσοδο του Ιησού στα Ιεροσόλυμα είναι δείγμα ταπείνωσης (λόγω του υπομονετικού ζώου), εντούτοις δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι την εποχή εκείνη η κατοχή αλόγου ήταν κοστοβόρα και σχεδόν απαγορευτική για τον μέσο Ιουδαίο. Επιπλέον το γαϊδούρι είχε συνδεθεί περισσότερο με ειρηνικές ασχολίες και όχι με τη χρήση και συμμετοχή του στον πόλεμο, όπως αποτυπώνεται σε άλλο μύθο του Αισώπου «Όνος ίππον μακαρίζων» (Γάιδαρος που μακάριζε το άλογο), όπου το γαϊδούρι, που νιώθει αδικημένο έναντι του περήφανου αλόγου, μακαρίζει τελικά την τύχη του, όταν το άλογο φεύγει με το αφεντικό του για τον πόλεμο όπου σκοτώνεται. Τα γαϊδούρια πάντως είχαν συνδεθεί στενά με τον άνθρωπο, όπως φαίνεται σε άλλο μύθο του Αισώπου με τίτλο «Όναγρος και Όνος» (Ζέβρα και Γάιδαρος), όπου το γαϊδούρι γλυτώνει την επίθεση ενός λιονταριού λόγω της παρουσίας του ιδιοκτήτη του, ενώ η «ελεύθερη και ωραία» ζέβρα κατασπαράζεται.

Στην αρχαία Αίγυπτο, με την οποία είχε συνδεθεί η ιστορία των Εβραίων, το γαϊδούρι θεωρούνταν ιερό ζώο και συνδεόταν με τον θεό Σεθ (θεό της ερήμου και του χάους με κοκκινωπά μαλλιά σαν το τρίχωμα του γαϊδάρου), ενώ στην αρχαία Ελλάδα συνόδευε συχνά τον θεό Διόνυσο και τη λατρεία του, συμβολίζοντας τη γονιμότητα και την άγρια, ασυγκράτητη φύση. Σε ένα γνωστό μύθο, ο Διόνυσος μεθάει τον Ήφαιστο με κρασί και τον φέρνει πίσω στον Όλυμπο πάνω σε ένα γαϊδούρι, συνοδευόμενο από θιασώτες του (Σατύρους/Σειληνούς). Αλλά και στη Βίβλο παρουσιάζεται έντονα σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις, η μία από τις οποίες συνδέεται προφητικά με το πρόσωπο του Ιησού. Πρόκειται αφενός για την περίπτωση του Μωυσή (Εξ. 4:20), την οικογένεια του οποίου μεταφέρει πίσω στην Αίγυπτο μετά τη φυγή του στη Μαδιάμ, και αφετέρου για την ασυνήθιστη ιστορία του μάγου Βαλαάμ (Αρ. 22:21), τον οποίον επίσης κουβαλά στη ράχη του για να του ανακοινώσει το θέλημα του Θεού με ανθρώπινη φωνή!

Η εικόνα του όνου/πώλου απαντά σε μια προφητεία της Παλαιάς Διαθήκης που εμφανίζεται σε δύο ευαγγελικά κείμενα (του Ματθαίου και του Ιωάννη) και φέρεται ότι πραγματοποιείται με την είσοδο του Χριστού ως του αναμενόμενου Μεσσία. Πρόκειται για ένα χωρίο από το βιβλίο του προφήτη Ζαχαρία, που αναφέρεται στην υποδοχή ενός βασιλιά από τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ (που εδώ ονομάζεται Σιών): «Χαίρε υπέρμετρα, κόρη μου Σιών, ύψωσε τη φωνή σου, κόρη μου Ιερουσαλήμ˙ να ο βασιλιάς σου έρχεται, δίκαιος και σωτήρας, πράος και καθισμένος πάνω σε υποζύγιο, σε νεαρό πουλάρι» (Ζαχ. 9:9). Εντούτοις οι δύο ευαγγελιστές παραφράζουν την προφητεία, προσαρμόζοντάς την στις δικές τους σκηνικές επιλογές, με χαρακτηριστικότερη την περίπτωση του Ματθαίου, που διαβάζει στα λόγια του Ζαχαρία την παρουσία δύο ζώων, πάνω στα οποία βάζει τον Ιησού να κάθεται: «Πείτε στην κόρη μου Σιών, να ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος και καθισμένος σε όνο και πουλάρι, γέννημα υποζυγίου».

Αν και στο ευαγγέλιο του Ιωάννη, που γράφτηκε αργότερα από αυτό του Ματθαίου, το ζώο ξαναγίνεται ένα («Μη φοβάσαι, κόρη μου Σιών, να ο βασιλιάς σου έρχεται καθισμένος σε νεαρό πουλάρι»), η προφητεία του Ζαχαρία δεν φαίνεται να είχε πείσει ακόμα και τους παλιότερους ερμηνευτές της Βίβλου για τη σχέση της με τον Ιησού. Για παράδειγμα, ο σπουδαίος ερμηνευτής του 4^ου αιώνα Θεόδωρος Επίσκοπος Μαψουεστίας πίστευε ότι η προφητεία είχε ήδη εκπληρωθεί από την εποχή του βασιλιά Ζοροβάβελ (6^ος π.Χ. αι.), ο οποίος οδήγησε τους Εβραίους από τη Βαβυλωνιακή αιχμαλωσία πίσω στην Ιερουσαλήμ και πρωτοστάτησε στην ανοικοδόμηση του Ναού του Σολομώντα. Και τούτο διότι ο Ζαχαρίας υπήρξε σύγχρονος του Ζοροβάβελ και ενθάρρυνε τους Εβραίους στην ανοικοδόμηση του Ναού των Ιεροσολύμων. Επιπλέον, η προφητεία δεν μιλάει για έναν ειρηνικό Μεσσία αλλά για ένα πολεμιστή βασιλιά που θα εξολοθρεύσει όλους τους εχθρούς του και θα αποκαταστήσει τα όρια του βασιλείου του.

Ένα άλλο σημείο στο οποίο διαφοροποιούνται οι τέσσερις ευαγγελιστές αφορά την υποδοχή που επιφύλαξαν οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ στη θέα της εισόδου του Ιησού πάνω στο γαϊδουράκι. Στο ευαγγέλιο του Μάρκου, που θεωρείται το παλιότερο, σημειώνεται ότι «πολλοί» ήταν αυτοί που υποδέχτηκαν τον Ιησού στρώνοντας ρούχα και κλαδιά από (απροσδιόριστα) δέντρα και φωνάζοντας «Ωσαννά». Στο ευαγγέλιο του Ιωάννη, τον Ιησού υποδέχεται «όχλος πολύς», που είχε μάθει για τον ερχομό του, κρατώντας κλαδιά από φοινικόδεντρα και φωνάζοντας «Ωσαννά». Στο ευαγγέλιο του Ματθαίου η υποδοχή λαμβάνει δραματικές διαστάσεις, αφού λέγεται ότι με το που μπήκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα «σείστηκε όλη η πόλη» και όλοι ρώταγαν να μάθουν για τον ασυνήθιστο αυτόν καβαλάρη. Όμως στο ευαγγέλιο του Λουκά (που θεωρείται το πιο αξιόπιστο) σημειώνεται μόνο ότι καθώς ο Ιησούς κατέβαινε από το Όρος των Ελαιών «όλο το πλήθος των μαθητών του άρχισαν χαρούμενοι να δοξάζουν τον Θεό με μεγάλη φωνή».

Επειδή συνήθως η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, αυτό που έχει προταθεί από διάφορους έγκριτους μελετητές είναι ότι η έλευση του Ιησού στην Ιερουσαλήμ πρέπει να ιδωθεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της προετοιμασίας των Εβραίων για την εορτή του Πάσχα (Πεσάχ), στην οποία γιόρταζαν την Έξοδο των προγόνων τους από την Αίγυπτο και τη διάβαση της Ερυθράς θάλασσας με τον Μωυσή. Κάθε χρόνο αυτή την περίοδο, χιλιάδες προσκυνητές απ’ όλη τη χώρα έφταναν στην πόλη για να προσκυνήσουν στο Ναό του Σολομώντα. Η δε άφιξή τους γινόταν μερικές μέρες νωρίτερα για να προλάβουν να τελέσουν τους καθορισμένους καθαρμούς. Ανάμεσα στο πλήθος (που έμπαινε από την ανατολική πλευρά της πόλης, πάνω από το Όρος των Ελαιών) και μέσα σε αυτή την κοσμοσυρροή έκανε ο Ιησούς τη δική του είσοδο. Τον συνόδευαν σίγουρα οι μαθητές του και πιθανόν κάποια μέλη από τις οικογένειές τους (γνωρίζουμε, για παράδειγμα, για τη γυναίκα του Πέτρου), αλλά ο πολύς λαός δεν πρέπει να τον γνώριζε προσωπικά.

Δεν θα έπρεπε να αφήσουμε ασχολίαστο και το περιεχόμενο των επευφημιών του κόσμου, σύμφωνα με τα τέσσερα ευαγγελικά κείμενα, καθώς μας προσφέρει περαιτέρω τροφή για σκέψη (και περίσκεψη). Η λέξη κλειδί είναι το «Ωσαννά», που έχει εβραϊκή προέλευση και αραμαϊκή καταγωγή και σημαίνει «σωτηρία ή διάσωση» αλλά δηλώνει και τον σωτήρα. Στην Εβραϊκή Βίβλο χρησιμοποιείται σε στίχους που ζητείται βοήθεια από τον Θεό και σωτηρία από τους εχθρούς. Στα ευαγγέλια το «Ωσαννά» ακολουθείται από τη φράση «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», που προέρχεται από τον Ψαλμό 117 και με την οποία οι ιερείς των Εβραίων συνήθιζαν να καλωσορίζουν τους προσκυνητές στο Ναό του Σολομώντα (αλλά είχε και πολιτικές προεκτάσεις). Στο ευαγγέλιο του Μάρκου συνυπάρχει με μια άλλη φράση από το βιβλίο των Μακκαβαίων (11:10) που αναφέρεται στην εξέγερση του ομώνυμου οίκου των εβραίων κατά των Σελευκιδών κατακτητών: «ευλογημένη η ερχόμενη βασιλεία του πατέρα μας Δαυίδ».

Η ένταξη του περιστατικού της Εισόδου στην Ιερουσαλήμ μέσα στο ευρύτερο κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο της εποχής μπορεί τέλος να εξηγήσει και την άρνηση των εβραίων να αποδεχτούν τον Ιησού ως Μεσσία, από τον οποίον ανέμεναν την απελευθέρωσή τους από τον Ρωμαϊκό ζυγό. Μπορεί κανείς να φανταστεί πώς θα υποδέχονταν οι υπόδουλοι Έλληνες του 1821 τον Κολοκοτρώνη (ή όποιον άλλον πολέμαρχο) αν δεν τους καλούσε στα όπλα αλλά τους μιλούσε για την ειρήνη της καρδιάς και την αγάπη απέναντι στους εχθρούς; Όπως και να έχει πάντως, η σημερινή γιορτή μας δίνει την ευκαιρία να μελετήσουμε πιο προσεκτικά τα γεγονότα που εξιστορούνται στα ευαγγέλια αλλά και να προετοιμαστούμε ψυχικά για την Εβδομάδα των Παθών που ακολουθεί. Η εικόνα του «πράου και ταπεινού» Ιησού πάνω στο μικρό και άβγαλτο πουλάρι (με όλες τις επεξεργασίες που έχει πιθανώς δεχτεί) παραμένει υπόδειγμα συνεργατικότητας ανθρώπου και ζώου αλλά και σύμβολο επαφής θείου και ανθρώπινου παράγοντα.

Χρόνια πολλά!