Το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, με επιστολή που υπογράφουν η πρόεδρος και η γραμματέας του, Εύα Μελά και Βικτώρια Νταρίλα αντίστοιχα, προς τον δήμαρχο Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλο, τους δημοτικούς συμβούλους Καλαμάτας, τον περιφερειάρχη Πελοποννήσου Παναγιώτη Νίκα, τους περιφερειακούς συμβούλους Πελοποννήσου και τον τοπικό Τύπο, σημειώνουν τα εξής για το θέμα:
“To Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας είναι ο συλλογικός φορέας των εικαστικών καλλιτεχνών και συνιστά Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού που εκπροσωπεί 6600 και πλέον εικαστικούς καλλιτέχνες.
Το Επιμελητήριο, όπως έχουμε επισημάνει, έχει την υποχρέωση να μεριμνά για την Τέχνη στο Δημόσιο χώρο και την Παιδεία, να συμβάλει στη διαδικασία των πανελλήνιων καλλιτεχνικών διαγωνισμών, να διοργανώνει εκθέσεις, εικαστικές παρεμβάσεις, μορφωτικά συνέδρια και να συνεργάζεται για την προβολή των εικαστικών τεχνών σε όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής και στην εκπαίδευση.
Σε συνέχεια της επικοινωνίας που είχαμε με τον Δήμο Καλαμάτας, σχετικά με το ζήτημα που έχει ανακύψει με την αποδοχή της δωρεάς μνημειακής γλυπτικής εγκατάστασης με τίτλο «Μνημείο Φωτός» που προσφέρει το Ίδρυμα «Καπετάν Βασίλη & Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου» στο Δήμο Καλαμάτας, θα θέλαμε να επισημάνουμε τα παρακάτω:
Ο δήμαρχος Καλαμάτας απαντώντας στις 25/5/2021 στο υπόμνημα του Ε.Ε.Τ.Ε που του στάλθηκε στις 21 Μαΐου 2021 μας ενημέρωσε ότι την παραγγελία του έργου και τη δωρεά έκανε ο επιχειρηματίας Κωνσταντακόπουλος των εγκαταστάσεων Costa Navarino. Το συγκεκριμένο έργο είναι αξίας 65.000,00 ευρώ και στο αρχικό σχέδιο που είχε παρουσιάσει τον Απρίλιο και στις αρχές Μαΐου, ο δημιουργός του γλύπτης κ. Λαμπρινίδης, αυτό ήταν σχεδόν ίδιο με έργο του γνωστού Αμερικανού καλλιτέχνη Sanborn. Στη συνέντευξη τύπου που έδωσε ο κ. Λαμπρινίδης μετά το θόρυβο που ξέσπασε και τις διαμαρτυρίες, στις 24 Μαΐου, η μακέτα παρουσιάσθηκε με εκτεταμένες διαφοροποιήσεις. Τα στοιχεία διαφοροποιήσεων από την αρχική πρόταση (χρήση και εξώγλυφων γραμμάτων, κόκκινο μάρμαρο, όγκος τοιχωμάτων κυκλικών στοιχείων, διαμόρφωση βάσης) διαμορφώνουν μια σύνθεση και πλέον μπορούμε μόνο να αναφέρουμε κάποια «εκλεκτική συγγένεια» με το έργο του Αμερικανού καλλιτέχνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Επιμελητήριο υπαναχωρεί από την αρχική κρίση που είχε διατυπώσει περί αντιγραφής και η οποία είχε βασιστεί στο πρώτο σχέδιο πρόταση, που είχε καταθέσει ο κ. Λαμπρινίδης.
Θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι με την χρήση (στη δεύτερη πρόταση που παρουσίασε στις 24/5/2021)του μαρμάρου και το ύφος του εξωγλύφου κειμένου το έργο αυτό συνδέεται πλέον εικαστικά με το παλαιότερο έργο -πινακίδα « Σεισμοί » του 2010 του ιδίου, έργο το οποίο τοποθετήθηκε στην πόλη πάλι με «δωρεά» ιδιώτη..
Ο δήμος μας έστειλε στις 25/5/2021 τα πρακτικά της Οικονομικής Επιτροπής(28-4- 2021) του Δήμου και της Επιτροπής Ποιότητας ζωής(11-5-2021), οι οποίες και αποδέχονται τη δωρεά και το έργο θα τοποθετηθεί σε κεντρική πλατεία της Καλαμάτας. Παρόλα αυτά επισημαίνουμε το θέμα έχει τόσο πολιτικές όσο και ηθικές διαστάσεις: ο καλλιτέχνης είναι μέλος της Επιτροπής Καλαμάτα 1821- 2021 και διευθυντής του Εικαστικού Εργαστηρίου της Δημοτικής Επιχείρησης ΦΑΡΙΣ. Η Επιτροπή Καλαμάτα 1821-2021 είχε κάνει πρόσκληση ενδιαφέροντος για να κατατεθούν ιδέες για τον εορτασμό από το Δήμο της Επετείου, μέσα στις οποίες προτείνονταν και η δημιουργία γλυπτού. Η Επιτροπή, της οποίας ο κ . Λαμπρινίδης είναι μέλος, απέρριψε τις εν λόγω προτάσεις και στη συνέχεια κάνει ο ίδιος το έργο, το οποίο δωρίζει στο Δήμο ο Ιδιώτης.
Επίσης αναδεικνύεται ένα σοβαρό πρόβλημα, που έγκειται στο ότι η Καλαμάτα αλλά και άλλες πόλεις της Ελλάδας έχουν ένα μεγάλο αριθμό καλλιτεχνικών έργων που έχουν τοποθετηθεί στο δημόσιο χώρο, και προέρχονται από δωρεές ιδιωτών. Οι Επενδυτές επιχειρηματίες -όπως οι ιδιοκτήτες του Costa Navarino εν προκειμένω- καθορίΖουν εν τέλει την αισθητική του δημόσιου χώρου, (χωρίς διαδικασίες αισθητικής κρίσης από επιτροπές «κρίσης αισθητικής αρτιότητας» που υπήρχαν παλιότερα, χωρίς να περνούν από την «Επιτροπή Κρίσης Εικαστικών Έργων» οι οποίες στις περισσότερες περιφέρειες δεν έχουν καν συγκροτηθεί) πολύ δε περισσότερο χωρίς η τοπική κοινωνία να λαμβάνεται υπ' όψιν ως αποδέκτης του έργου.
Με τον τρόπο αυτό καταστρατηγείται και παραγκωνίζεται η διαδικασία των Πανελλήνιων Καλλιτεχνικών Διαγωνισμών και ένα ιδιωτικό ίδρυμα επιβάλλει ένα και μόνο καλλιτέχνη σε κεντρικό δημόσιο χώρο. Ο Πανελλήνιος Καλλιτεχνικός Διαγωνισμός (όταν το κόστος του έργου και η αμοιβή του καλλιτέχνη υπερβαίνει το προβλεπόμενο για απευθείας ανάθεση ποσό) είναι η διαδικασία που έχει το καλύτερο αποτέλεσμα όχι μόνο γιατί δίνει τη δυνατότητα σε ένα ευρύ κύκλο καλλιτεχνών να καταθέτουν προτάσεις, αλλά και γιατί κρίνεται αισθητικά το έργο και όχι το όνομα, καθώς και το αν συνάδει αισθητικά με το συγκεκριμένο δημόσιο χώρο.
Επιπλέον το ΕΕΤΕ επισημαίνει ότι ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης γλύπτης κ Λαμπρινίδης, λόγω της θέσης του στην Κοινωφελή Επιχείρηση Δήμου Καλαμάτας ΦΑΡΙΣ έχει μια στενή και πολύπλευρη σχέση με το Δήμο και αυτό συνθέτει ένα πλαίσιο το οποίο θέτει σε αμφισβήτηση τις διαδικασίες που ακολούθησε ο Δήμος και οι οποίες πρέπει να είναι ανοικτές αναφορικά με την ανάθεση καλλιτεχνικών έργων. Τέλος οφείλουμε να επισημάνουμε ότι ο καλλιτέχνης ως μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας και όντας πνευματικός και καλλιτεχνικός παράγοντας της πόλης του, οφείλει να διασφαλίζει τις αρχές και τις αξίες που αντανακλώνται στις διαδικασίες του τελευταίου”.
Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΣΤΙΣ 21/05/2021
“To Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας είναι ο συλλογικός φορέας των εικαστικών καλλιτεχνών και συνιστά Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού που εκπροσωπεί 6600 και πλέον εικαστικούς καλλιτέχνες με σκοπό:
- την ανάπτυξη των εικαστικών τεχνών και την ενίσχυση της κοινωνικής λειτουργίας της τέχνης, την διασφάλιση του δικαιώματος της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης, την προαγωγή της καλλιτεχνικής δημιουργίας
- τη στήριξη των εικαστικών καλλιτεχνών με την εξασφάλιση των προϋποθέσεων να πραγματοποιούν το έργο τους
- τη συμβολή προς την πολιτεία για την διαμόρφωση της πολιτικής της στον χώρο του πολιτισμού και της Τέχνης
Το Επιμελητήριο ανάμεσα στα άλλα έχει την υποχρέωση να μεριμνά για την Τέχνη στο Δημόσιο χώρο και την Παιδεία, να διοργανώνει εκθέσεις, εικαστικές παρεμβάσεις, μορφωτικά συνέδρια και να συνεργάζεται για την προβολή των εικαστικών τεχνών σε όλο το φάσμα της κοινωνικής ζωής και στην εκπαίδευση.
Το Επιμελητήριο πληροφορήθηκε από σχετικά δημοσιεύματα αλλά και από καταγγελία που έλαβε, ότι στο πλαίσιο του εορτασμού των 2ΟΟ ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, προβλέπεται η κατασκευή ενός μνημειακού γλυπτού από τον εικαστικό κ. Παναγιώτη Λαμπρινίδη (διευθυντή του Εικαστικού Τμήματος της ΦΑΡΙΣ - Κοινωφελούς Επιχείρησης του Δήμου Καλαμάτας). Η κατασκευή του εντάσσεται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων/παρεμβάσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση και πρόκειται να τοποθετηθεί σε κεντρική πλατεία της πόλης.
Από καταγγελίες και φωτογραφικό υλικό προκύπτει ότι το έργο που προτίθεστε να τοποθετήσετε αποτελεί απομίμηση γνωστού έργου του Αμερικανού καλλιτέχνη Jim Sanborn. (το Φωτογραφικό Υλικό επισυνάπτεται) .
Μια έρευνα στο έργο του Jim Sanborn μας δείχνει ότι ο καλλιτέχνης έχει σχεδιάσει αυτή την γλυπτική κατασκευή, χαράσσοντας γράμματα τα οποία αποτελούν αποκωδικοποίηση στοιχείων της C.I.A. Μάλιστα από όσο γνωρίζουμε ο καλλιτέχνης Jim Sanborn είναι ενήμερος για το θέμα που έχει προκύψει στην Καλαμάτα και κινείται ήδη νομικά.
Θέλουμε να σας πληροφορήσουμε ότι η απομίμηση έργου άλλου δημιουργού εμπίπτει στις διατάξεις του νόμου περί πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται νομικά. Και η ευθύνη βαρύνει τόσο τον καλλιτέχνη δημιουργό, όσο και τον φορέα ο οποίος αποδέχεται το έργο.
Θεωρούμε ότι ενδεχόμενα ο καλλιτέχνης να προχώρησε σε μια τέτοια πρόταση από άγνοια, όμως η τοποθέτηση του εν λόγω γλυπτού δεν θα πρέπει να γίνει και αυτή τη στιγμή δεν δικαιολογείται πλέον άγνοια, από κανέναν.
Εκτός από ζήτημα δεοντολογίας και ηθικής, για την αντιγραφή του καλλιτεχνικού έργου του καλλιτέχνη Jim Sanborn, υπάρχουν και ερωτήματα για την απευθείας ανάθεση που έγινε στον διευθυντή της Δημοτικής Επιχείρησης του Δήμου. Επισημαίνουμε:
- Για απευθείας ανάθεση το συνολικό όριο που προβλέπει ο νόμος (κόστος κατασκευής έργου συν η αμοιβή του καλλιτέχνη) είναι:
Για τους Δήμους 5.000,00 ευρώ.
Για τις Περιφέρειες 5.869,40 ευρώ.
Για κάθε υπέρβαση των ποσών αυτών απαιτείται η διενέργεια Πανελλήνιου Καλλιτεχνικού Διαγωνισμού. Υπενθυμίζουμε ότι τα ΝΠΙΔ των Δήμων και Περιφερειών, υπόκεινται στην ίδια υποχρέωση σχετικά με την εφαρμογή του νόμου.
- Προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε εναλλακτικές καλλιτεχνικές προτάσεις και να διασφαλιστεί η αντικειμενικότητα, αλλά και το αδιάβλητο της διαδικασίας, η προστασία του δημοσίου χρήματος που έχουν καταβάλει οι φορολογούμενοι πολίτες, καθώς και για λόγους αισθητικής παιδείας, ακολουθείται στο Δημόσιο χώρο η διαδικασία του Πανελλήνιου Καλλιτεχνικού Διαγωνισμού. Με αυτό τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα στον ενδιαφερόμενο φορέα να επιλέξει την καταλληλότερη από τις προτάσεις σε σχέση πάντα με τον συγκεκριμένο δημόσιο χώρο. Στη διαδικασία της κρίσης θα πρέπει, σύμφωνα με τους όρους της προκήρυξης και τις προβλέψεις του νόμου, να συμμετέχουν υποχρεωτικά και κριτές-μέλη του Επιμελητηρίου, που ανήκουν στο σώμα Κριτών, που ετησίως εκλέγονται από τους εικαστικούς καλλιτέχνες.
- Η δημιουργία και η τοποθέτηση έργων τέχνης στον δημόσιο χώρο θα πρέπει να ανταποκρίνεται σε κάποια ελάχιστα κριτήρια αισθητικής και καλλιτεχνικής φύσης, που θα διασφαλίζουν ότι το έργο τέχνης συνδυάζεται αρμονικά με τις συνθήκες του συγκεκριμένου χώρου. Το Επιμελητήριο, με βάση το Ν.1218/81, λειτουργεί ως σύμβουλος της πολιτείας σε θέματα προαγωγής και προστασίας των εικαστικών τεχνών στην Ελλάδα. Προκειμένου να διασφαλιστεί το απαιτούμενο από καλλιτεχνικής και αισθητικής πλευράς αποτέλεσμα, ο νόμος προβλέπει ότι μόνο μέλη του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος μπορούν να αναλαμβάνουν καλλιτεχνικές εργασίες για λογαριασμό φορέων του δημοσίου, Δήμων κλπ., σύμφωνα με το άρθρο 9 του ν.1218/81.
- Σε περίπτωση ΔΩΡΕΑΣ έργου (όχι χρημάτων), προκειμένου για την τοποθέτησή της στο δημόσιο χώρο, καλό είναι να προβλέπεται επιτροπή κρίσης αισθητικής αρτιότητας, με τη συμμετοχή και εκπροσώπων του ΕΕΤΕ.
- Σε περίπτωση δωρεάς χρημάτων ακολουθείται η διαδικασία του Πανελλήνιου Καλλιτεχνικού Διαγωνισμού.
Θα θέλαμε να μας ενημερώσετε για τη διαδικασία που ακολουθήσατε για το συγκεκριμένο έργο, καθώς και το συνολικό κόστος κατασκευής του έργου. Αναμένουμε ενημέρωσή σας.
Το ΕΕΤΕ, ο συλλογικός φορέας των εικαστικών καλλιτεχνών, παραμένουμε ανοιχτοί σε κάθε μορφής συνεργασία που θα οδηγήσει στην προαγωγή της Τέχνης σε τοπικό επίπεδο και στην επιλογή εικαστικών έργων, που θα πληρούν τις προδιαγραφές τοποθέτησης στον δημόσιο χώρο”.
Αρ. Μητρώου Μ.Η.Τ. 262004