Αποτυπώματα

Σκαλιστά αποτυπώματα στο εσωτερικό του καθρέφτη.

Δεν είναι το ίδιο πρόσωπο που αγγίζω.

Μια ανατολή διακρίνω πίσω από κάθε ρυτίδα.

Χωρίς εικόνα ίσως να 'μασταν στο περιθώριο.

Χωρίς εικόνα ίσως να 'μασταν λεύτεροι.

Μεταφράζω τη σιωπή τού ολογράμματός μου.

Αναπνέω την καρικατούρα των στιγμών,

χωρίς μετάνοιες, χωρίς ενοχές.

Είναι μια ρωγμή στο χάος,

είναι ένα χαμόγελο στην ερημιά…

Τελικά το αποτύπωμα είμαι εγώ,

μια παραίσθηση σε κόσμο αδειανό,

ένα ποίημα δέσμιο και αιρετικό.

Στο βιβλίο της Παραβάτες των Αισθήσεων  στην ενότητα «Ζωές και μνήμες» δηλώνει ότι «η ποίηση είναι ένας δραπέτης». Ένας δραπέτης που θέλει όμως παρέα.... Έτσι κάνει και τον ποιητή δραπέτη. Ένα δραπέτης από τα συνηθισμένα που μας τσιγκλάει να δούμε την ζωή διαφορετικά, γιατί η ποίηση σπρώχνει τον ποιητή να δραπετεύσει από την καθημερινότητα και τις υποχρεώσεις του. Μας αρέσει λοιπόν ν’ ακολουθούμε την ποίηση - δραπέτη αφού μας υπόσχεται μια ποθητή ελευθερία απ’ όλα, ακόμα και από τον εαυτό μας. Γιατί η ποίηση για τη Νταλή είναι «μια μετάφραση» της ελευθερίας που ποθούμε και συνήθως δεν αποκτούμε  ποτέ.

«Μεταφράζω τη σιωπή του ολογράμματός μου» λέει. 

Ίσως γι’ αυτό να γράφει, μεταφράζει την καθημερινότητα σε στίχους. Ίσως γι’ αυτό γράφουμε και ασχολούμαστε με τις τέχνες, προσπαθούμε να διυλίσουμε τη ζωή από μαύρο μαζούτ σε καθαρό καύσιμο. Ίσως αυτό να είναι και η ποίηση. Ένα καύσιμο που παίρνει μέσα σου φωτιά... Ο ποιητής καίγεται γράφει ο Τάκης Σινόπουλος.

Έτσι καίγεται και μοιράζεται και η ποιητική σκέψη της Νταλή, ανάμεσα στην παραδοχή του κόσμου και στην αισιοδοξία για έναν καλύτερο. «Μια ανατολή διακρίνω πίσω από κάθε ρυτίδα». Με τον τρόπο αυτό μας παρακινεί να αντέχουμε και να εκτιμάμε τα χρόνια μας. Να μπορούμε να διακρίνουμε μια καινούργια ανατολή πίσω από τις ρυτίδες του χρόνου μας, του χρόνου που δεν αγαπάμε, γιατί τον βλέπουμε ως Κρόνο που τρώει τα νιάτα μας και αφήνει μετά «τη γυμνή του απεραντοσύνη». Όμως ο χρόνος, μας έδωσε τόσα πολλά, γιατί ο χρόνος που περνά, μας κάνει πιο συνειδητούς, πιο σοφούς, πιο ολοκληρωμένους. Η όποια στασιμότητα του χρόνου σημαίνει και το τέλος της εμπειρίας μας. Το τέλος της εξελικτικής μας γνώσης.

Ωραία, αλλά πώς να επιβιώσεις ουσιαστικά στο πέρασμα του χρόνου; Πώς βρίσκεις το νόημα καθώς τα χρόνια φεύγουν;

Ίσως η απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις και στις αμφιβολίες μας, να είναι τα όποια δημιουργήματά μας… Ίσως, ένα καθημερινό χαμόγελο:

Το χαμόγελο

Παίρνω το χαμόγελο και φεύγω

και τ’ όνειρο απ’ το χέρι το κρατώ,

δε ρωτήθηκα ποτέ τι θέλω,

αν και πήρα λίγο ίσκιο μη χαθώ,

γιατί το χώμα είναι βαρύ,

τούτο το χώμα που πατάς κι εσύ….

Όσο εγώ θα ζωγραφίζω στον αέρα

και θα φτιάχνω δύο ήλιους να ’χει η μέρα.

Ίσως να μας σώζουν μόνο μερικές αληθινές στιγμές, σαν φωτεινοί ήλιοι. Ίσως μας σώζει μια βουτιά στο όνειρο. Γιατί το όνειρο είναι αυτό που γράφει η Μαρία Νταλή...

«Ένα κλειδί αφημένο στον πάτο της θάλασσας, που με μια ανάσα το φτάνεις ή πεθαίνεις».

Γιατί κάπως έτσι είναι και η κάθε μας μάχη, η κάθε μας προσπάθεια, το κάθε μας όνειρο... Να πιάσουμε εκείνο το κλειδί με μια ανάσα και έπειτα αν είμαστε τυχεροί να ξεκλειδώσουμε την πόρτα εκείνη που θα μας οδηγήσει στην επίτευξη του σκοπού μας, στην πραγματοποίηση του ονείρου.

«Όμως σ’ ένα κόσμο που λεηλατήθηκε από σάρκες, γίνε ποίημα για να επιβιώσεις» λέει η Νταλή θυμίζοντας πως τις περισσότερες φορές οι ποιητές γράφουν για να επιβιώσουν. Μέσο επιβίωσης η ποίηση για τους ποιητές και η τέχνη στήριγμα στην ζωή.

«Κάνε τη ζωή σου μια Κυριακή» μας προτρέπει.

«Σ’ ένα κόσμο που το συναίσθημα είναι συχνά εξορισμένο και που έγινε ένα τραγούδι μιας παραίσθησης».

Σ’ ένα κόσμο που οι έρωτες και οι δαίμονες (Δαίμων = θεός στα αρχαία, εξού και ευδαίμων και κακοδαίμων) συνυπάρχουν και που στην ποίηση της Νταλή μεταμορφώνονται, «μια μεταμόρφωση σε άνεμο, βροχή, χώμα» στα στοιχεία της φύσης, αλλά είναι και μια μεταμόρφωση σε μουσική, σε αγάπη, σε οδύνη.

 «Πάνω σε σεντόνια στέγνωσε ο έρωτας, στο τελευταίο κύτταρο ώσπου να σβύσει η νύχτα, στο χάδι του ανέμου που χόρεψε στο σώμα, στους ήχους της βροχής που γλιστρούν στης ψυχής τα βρύα..,»

Σ’ έναν έρωτα που το αρσενικό κάποτε μεταμορφώνεται σ’ έναν μολυβένιο στρατιώτη, από τη συνήθεια της ζωής, αλλά το θηλυκό ξέρει να το τραβάει ξανά με τον τρόπο του, «εκεί που κοχλάζουν τα μόριά του».

Για τη Νταλή πολλές φορές «η ζωή είναι ένα ταξίδι σκιών… ο έρωτας ένας άγγελος με μαύρα ρούχα… και οι άνθρωποι σπόροι φαντασμάτων». Έπειτα ακολουθούν «δακρυσμένοι χειμώνες… μ’ ένα Δεκέμβριο μεθυσμένο». Όμως το φως υπάρχει πάντα ως σπορά της αγάπης και οι άγγελοι συνεχίζουν «να ντύνονται με των ονείρων το καρμπόν».

Θέτει βέβαια και ερωτήματα: «Πώς πεθαίνει μια γυναίκα (από έρωτα τάχα, από αγάπη, από συνήθεια, από υποχρεώσεις). Πώς να ζήσει μια ποιήτρια… «πώς να γράψω αν δεν παραλογιστώ; Αν δεν τολμήσω, πώς;».

Στην ποίηση έχει τον ρόλο της συγγραφέα, στον έρωτα όμως αλλάζει θέση. Επιθυμεί να παραμείνει κάτι ανθρώπινο, συμβολικό, ρευστό στο παρόν σαν φύλλο δέντρου κάποιου Σεπτέμβρη…

Από τη συλλογή Απολογισμός:

Στη θέα των ματιών σου

Ακόμα και τα πιο θαρραλέα δάκρυα

θα πέσουν πάνω στο ρυτιδιασμένο χώμα.

Όπως ξεγυμνώνονται τα δέντρα

στη σκιά του φθινοπώρου,

έτσι κι η ψυχή μου θα μείνει γυμνή,

πάνω στη θέα των ματιών σου

και σαν φύλλο που πέφτει στη γη

και σε κείνη χαρίζεται,

έτσι κι αυτή θα παραδοθεί

στα χέρια σου κάποιον Σεπτέμβρη·

για να σε δουν προσμένουν.

Μα δεν αγγίζουν τούτα τα δάχτυλα,

τρέμουν τη σκιά του ουρανού.

Ήρθε το φθινόπωρο και τα πουλιά πετούν μακριά.

Άστα να λησμονηθούν.

Στη σκιά της αγάπης σου μάθανε να ζουν.

Άστα μήπως κι έτσι λυτρωθούν.

Αυτό είναι το δικό της βίωμα ως γυναίκας που ερωτεύτηκε και έπειτα μεταβιβάζει το βίωμά της σε δεύτερο πρόσωπο ως μάνα. Η μετατόπιση από το προσωπικό, ρομαντικό βίωμα μιας γυναίκας στην μητρική καθοδήγηση είναι ένα από τα πιο ισχυρά μοτίβα στη λογοτεχνία. Η μετατόπιση του ρόλου από την ερωτική γυναίκα στην μητρική μετάβαση, στην κληρονομιά, στην προγονική, βαθιά σύνδεση.
Γιατί στο ποίημά της Το ξεφτισμένο ρούχο, εξελίσσεται μέσα του η ιστορία μιας μητέρας μοδίστρας που ήθελε να ράψει ένα ρούχο δικό της, έστω και από τα μπαλώματα του χρόνου. 

Το ξεφτισμένο ρούχο

Η μητέρα της ήταν μοδίστρα.

Εκείνη κάτω απ' το τραπέζι,

μάζευε κλωστές και ξέφτια.

Ήθελε να ράψει ένα ρούχο δικό της.

Ένα ρούχο με τα δικά της θέλω.

Νοθευμένος όμως ο χρόνος

άφησε μπαλώματα.

Ήταν όλα πασπαλισμένα με λάθη.

Μέσα από μια αντιδραστική νηφαλιότητα

γεννούσε αντισυμβατικές μεθόδους

που τις ονόμαζε ζωή.

Έπειτα από μισό αιώνα,

είχε την πεθυμιά να τη φωνάζουν :

Μάνα, Γυναίκα, Αδερφή, Γιαγιά,

ξεχνώντας όμως την επαναστατική

και ανόητη πορεία της μέχρι το σήμερα.

Και το σήμερα είναι σκληρό, δεν ξεχνά.

Οι τωρινές της προσπάθειες μένουν άκαρπες.

Ο περίγυρος τις αρνείται όλες κατηγορηματικά.

Έχουν μείνει υπολείμματα και σκιές βαθιά μέσα τους,

πνίγοντάς τους σε έναν παραλογισμό.

Δίκιο δεν της δίνει κανείς.

Το γιατί της τρώει τα σωθικά.

«Είμαι δεμένη με τη μοίρα μου», λέει.

Αντιστράφηκαν οι ρόλοι

κι η ζωή έγινε παιχνίδι.

Ένα παιχνίδι από ξεφτισμένες ζωές.

Ποιος θα νικήσει στο τέλος;

Εκείνη ή εκείνοι;

Όχι, όχι! Λάθος τροπή πήρε η ιστορία.

Ποιος θα νικήσει στο τέλος;

Ο άνθρωπος ή η ζωή;

Η μοίρα πάντως ελλοχεύει σαν μια κατάρα

κρεμασμένη απ’ τα ξέφτια κάθε ψυχής.

Η κοινή μοίρα της ψυχής μας, η κοινή ιστορία των ανθρώπων, η κοινή μας ιστορία που συμπυκνώνεται στην ιστορία μιας Μαρίας που κλέβει υποσχέσεις και ελπίδες από την ζωή που θα ήθελε να ζήσει, «κλέβω στίχους από τα βιβλία και ευχές από δάση με ξωτικά… από τον ουρανό κλέβω λίγο φως και αν είμαι ένοχη ας το κρίνει η ιστορία...». Έτσι, η ιστορία της Μαρίας γίνεται η ιστορία της ανθρωπότητας, γιατί γράφει: «..το όνομα Μαρία δεν είναι όνομα, αλλά ένα σύνθημα για να ξεκλειδώσετε τις πόρτες». Την πόρτα τη δική μας, την πόρτα του κόσμου που πρέπει να γνωρίσουμε και που ο καθένας άνθρωπος την ανοίγει με το δικό του όνομα, με το δικό του σύνθημα, με τον δικό του μοναδικό τρόπο.

Γιατί ο γήινος κόσμος είναι για όλους μας ένα ταξίδι… «Ένα ταξίδι μ’ ένα λεωφορείο», λέει η Νταλή. Το λεωφορείο της ζωής, και εσύ «ένας επιβάτης με νούμερο θέσης 29..» αλλά όταν μπαίνεις σε αυτό το λεωφορείο του γήινου χρόνου γίνεσαι και «ένας παραβάτης της αίσθησης...» ένας ποιητής δηλαδή που προσπαθεί να «κρύψει τα κύτταρά του γράφοντας», που προσπαθεί να κρύψει τις αγωνίες του, τους φόβους του, τα όνειρά του μέσα στη γραφή. Να μην είναι όλα αυτά φανερά στις αισθήσεις των άλλων, των αμύητων της ποίησης, παρά μόνο να τα καταλάβει αυτός που γίνεται ποιητικός…

Όμως για να μπεις στην ποιητική κατανόηση του κόσμου πρέπει να γίνεις παραβάτης των γνωστών αισθήσεων, αφού η ποίηση είναι μια ξεχωριστή αίσθηση που για να την βιώσεις, πρέπει να υπερβείς τις άλλες, χωρίς να τις υποτιμήσεις ή να τις απορρίψεις. Εξάλλου δεν μπορείς να το κάνεις.
Γιατί με τις αισθήσεις σου θα γνωρίσεις την παραπάνω αίσθηση, την ποίηση ... αρκεί να τις παραβείς.
Να παραβείς και να ξεπεράσεις την συνηθισμένη σου αντίληψη. Πρέπει να γίνεις Προμηθέας αν θέλεις την Ποιητική γνώση του Κόσμου. Έστω και αν τιμωρηθείς και αν ο αετός της Ποίησης σου τρώει κάθε τόσο τα σπλάχνα... Εξάλλου μην ανησυχείς, ποτέ δεν πεθαίνεις όταν γράφεις, έστω και αν μερικές φορές ο ποιητής στον κόσμο τούτο μοιάζει σαν νεκρός... Πεθαίνουν οι νεκροί; Όμως άλλοτε ο ποιητής φαίνεται και ως αθάνατος των νοημάτων. Πεθαίνουν οι αθάνατοι; Ίσως μόνο από έρωτα!

 Στο τελευταίο ποίημα

Θέλω να γίνω η μελάνη σου

όταν θα γράφεις το τελευταίο σου ποίημα.

Να γίνω ο στίχος,

που σμίλεψες με όλο σου το πάθος

πριν από τη μετεμψύχωση.

Να γίνω η ανάσα σου,

καυτή από την ηδονή του φόβου.

Να γίνω ο βρόχος σου,

για να σ' ακολουθήσω ως τον θάνατο

κι άσε το ποίημα ανολοκλήρωτο να μείνει,

για ν' αφήσουμε υπόνοιες

ότι στον έρωτα οι τελείες περισσεύουν.

Αν αμφιβάλλεις μη διστάσεις να με βρεις,

θα είμαι στην αντανάκλαση του τέλους

η ουσία που έσταξε από την αγάπη της ψυχής.

Σ' αγαπάω, μ' ακούς;

Στο τελευταίο σου ποίημα

θα είμαι η μελάνη σου.

Καθώς θα γράφεις στο χαρτί,

κράτα με απαλά όπως δεν με κράτησες ποτέ σου,

για να σε νιώσω όπως δεν σ' ένοιωσα ποτέ,

ώσπου να γίνουμε ένα.

Ο ποιητής μοιάζει για την Νταλή, σαν «μια παπαρούνα που φύτρωσε για να ενωθεί με την αγάπη… μια μέρα Μαγιού». Κάτω από τη σκιά της μνήμης περιμένει, τι περιμένει άραγε; «Να περιμένεις ... να ξαναγεννηθείς» λέει η Νταλή με «την ιστορία αγάπης», που στην ουσία είναι και η βιωματική ιστορία του κάθε ανθρώπου που πέρασε από αυτόν τον κόσμο.   

Η ποίηση της Μαρίας Νταλή ρέει μέσα στις έννοιες του χρόνου και της φθοράς, στην ουσιαστική αναζήτηση της ζωής, αφήνοντας μια υπαρξιακή και  φιλοσοφική προέκταση. Δεν κραυγάζει για να εντυπωσιάσει με θορυβώδεις στίχους. Αντιθέτως, διεισδύει σιωπηλά στον εσωτερικό κόσμο του αναγνώστη. Η ποίησή της συναντιέται με τα όρια του κόσμου, με την αγωνία του σύγχρονου ανθρώπου, χωρίς ρητορικές εξάρσεις, αλλά σχεδόν αθόρυβα σαν ήρεμη δύναμη μας οδηγεί σε μια εσωτερική διαύγεια που αναδύεται από τα χαλάσματα της ζωής μας και του κόσμου. Μια ποίηση σταθερή, με ηθικούς προσανατολισμούς, σαν καταφύγιο.

  «…Κάποτε από τις φλέβες μας έσταζαν αναφιλητά… ένα παραμύθι γινόμαστε... όταν οι λέξεις πια τρυπώνουν στην ψυχή... λίγο πριν σε χάσω, λίγο πριν χαθεί ο κόσμος μου μέσα  σε προτάσεις, σε λάθη και διορθώσεις… λίγο πριν το κενό… λίγο πριν το τέλος… την ώρα που το φως αλλάζει χρώμα!».

Μαρία Νταλλή

   Γεννήθηκε στο Αγρίνιο το 1986. Είναι πτυχιούχος του Tμήματος Διοίκησης  Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας της Σχολής Διοίκησης Οικονομίας του Ανώτατου Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Καλαμάτας. Ζει στην Καλαμάτα από το 2003 και εργάζεται εκεί.

    Με αφορμή την κλίση της στη λογοτεχνική γραφή, έχει συμμετάσχει σε πανελλαδικούς και παγκόσμιους διαγωνισμούς ποίησης, στους οποίους έχει λάβει βραβεία και επαίνους. Επίσης, έχει λάβει τιμητική διάκριση στον διαγωνισμό της Ελληνικής Πολιτιστικής Οργάνωσης της Αργεντινής Νόστος για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, στον οποίο συμμετείχε με το δοκίμιό της Ο Κατσαντώνης και εγώ.

Ποιήματά της έχουν συμπεριληφθεί στην Εγκυκλοπαίδεια Γραμμάτων και Τεχνών της Αμφικτιονίας Ελληνισμού, σε ποιητικές ανθολογίες και στους συλλογικούς και επετειακούς τόμους της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων, της οποίας είναι γεν. γραμματέας  του Δ.Σ.

Βιβλία :

1. Το βιβλίο ποίησης Απολογία, εκδ. Αμφικτυονία Ελληνισμού, Θεσσαλονίκη 2018.
2. Το διήγημα Η Τελευταία Μετάληψη, ηλεκτρονική αυτοέκδοση, Καλαμάτα 2021.
3. Ο μετασχηματισμός του μυθιστορήματος Έγκλημα και Τιμωρία του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι σε δικό της ποίημα με τίτλο Ρασκόλνικοβ, εκδ. Dead Company, Kαλαμάτα 2021, (ηλεκτρονική έκδοση).
4. Συμμετοχή στο συλλογικό βιβλίο Ποιήματα 10 σύγχρονων Μεσσήνιων Ποιητών, εκδ. 24 γράμματα, Αθήνα 2022.
5. Το βιβλίο ποίησης Παραβάτες των αισθήσεων, εκδ. DEAD COMPANY, Καλαμάτα 2024.