Η Άγνστη Ευρωπαϊκή Επανάσταση: Ο κεντρισμός ως διαδικασία προς την επανάσταση

Κυριακή, 08 Νοεμβρίου 2026 01:32

Η Άγνστη Ευρωπαϊκή Επανάσταση: Ο κεντρισμός ως διαδικασία προς την επανάσταση

ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ

««Όλη η επαναστατική τιμή και ικανότητα για δράση που έλειπε από τη δυτική σοσιαλδημοκρατία βρέθηκε στους μπολσεβίκους. Η εξέγερσή τους τον Οκτώβρη δεν έσωσε μόνο τη ρωσική επανάσταση, αλλά έσωσε και τη τιμή του διεθνούς σοσιαλισμού».

Του Σωτήρη Βλάχου

Παρόλο που κατά τη διάρκεια του πολέμου οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης στο Σοσιαλιστικό Κόμμα Γερμανίας είχαν προσανατολιστεί στο να παραμείνουν στο κόμμα, το επίσημο κόμμα έδωσε τέλος στην προσπάθειά τους διαγράφοντάς τους τον Ιανουάριο του 1917. Η διάσπαση αυτή αποτέλεσε την μεγαλύτερη διάσπαση στην ιστορία του Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας.

Ένα μήνα αργότερα, τον Φεβρουάριο του 1917, το ξέσπασμα της πρώτης φάσης της ρωσικής επανάστασης, θα επιταχύνει της εξελίξεις και στην Ευρώπη. Η «Σοσιαλδημοκρατική Ομάδα Εργασίας» που είχε δημιουργηθεί μέσα στις ζυμώσεις και διεργασίες που ακολούθησαν το ξέσπασμα του Παγκόσμιου Πολέμου, οργάνωσε τον Απρίλη τη 2^η συνδιάσκεψή της. Σε αυτήν αποφασίστηκε, παρά την έντονη αντίθεση του Κάουτσκι που συμμετείχε σε αυτήν, να διαχωριστούν από το επίσημο κόμμα και να δημιουργήσουν το «Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας» (USPD). Ο Κάουτσκι υποστήριξε αργότερα ότι η παρουσία του Σπάρτακου στο συνέδριο ήταν καθοριστική για τη δημιουργία του νέου κόμματος.

Το νέο κόμμα θα προσπαθούσε να συγκροτηθεί πάνω στις θεωρητικές και οργανωτικές αρχές του προπολεμικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κέρδισε 62 οργανώσεις του παλιού κόμματος και δημιούργησε 19 νέες. Στο συνέδριο συμμετείχαν ο Κάουτσκι και άλλοι που είχαν διαφωνήσει με τη δημιουργία του νέου κόμματος.

«Το νέο κόμμα είχε τα χαρακτηριστικά ενός κεντριστικού κόμματος. Αν ο μαρξισμός αντιπροσωπεύει τα ιστορικά συμφέροντα του προλεταριάτου και ο ρεφορμισμός εκφράζει τα προνόμια της συντηρητικής ηγεσίας των αριστερών κομμάτων και της γραφειοκρατίας των συνδικάτων, τότε ο κεντρισμός αντανακλά τη διαδικασία απελευθέρωσης τμημάτων της εργατικής τάξης από τις ρεφορμιστικές αντιλήψεις και τη διαδικασία μετάβασής τους από τον παραδοσιακό ρεφορμισμό προς τον επαναστατικό μαρξισμό. Τα κόμματα αυτού του τύπου, επειδή αντιπροσωπεύουν μια διαδικασία μετάβασης, έχουν κατά κανόνα ως τέτοια ένα προσωρινό και σύντομο χαρακτήρα. Το USPD, έκφρασή τόσο της εσωκομματικής πόλωσης και των διαφορών σε όλα τα επίπεδα στο εσωτερικό της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, όσο και της πορείας προς τα αριστερά τμημάτων του γερμανικού κινήματος, μέσα στους σπασμούς που προκάλεσαν οι καταστροφικές συνέπειες του ιμπεριαλιστικού πολέμου, δεν επρόκειτο να έχει διαφορετική τύχη. Το ερώτημα ήταν αν το κόμμα αυτό είχε τη δυνατότητα, εν όλω ή εν μέρει, να ολοκληρώσει την πορεία του προς τον μαρξισμό και την επανάσταση». (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, « Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών, Γ κύκλος, η 3^η Κομμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος)

Ο Σπάρτακος συμμετείχε στην ίδρυση του USPD, πολιτική με την οποία ο Λένιν συμφώνησε, έχοντας πλήρη επίγνωση του μεταβατικού χαρακτήρα του κόμματος, το οποίο έσπρωχναν προς τα αριστερά οι συνθήκες φτώχειας που δημιουργούσε ο πόλεμος. Τον Απρίλιο του 1917 ξέσπασε μεγάλη απεργία στην οποία συμμετείχαν 200.000 μεταλλεργάτες.

Ο Σπάρτακος κάλεσε τους Γερμανούς εργάτες να συμμετάσχουν στον εορτασμό της Πρωτομαγιάς του 1917, συνδέοντάς την με τη ρωσική επανάσταση. «Πόλεμος στον πόλεμο! Η νίκη των Ρώσων αδελφών μας είναι και δική μας νίκη, νίκη του διεθνούς προλεταριάτου, νίκη του διεθνούς σοσιαλισμού. Η επανάσταση θριάμβευσε στη Ρωσία και η νίκη της δείχνει το δρόμο και σε εμάς».

Η προσχώρηση του Σπάρτακου στο USPD προκάλεσε διάσπαση στο χώρο της επαναστατικής αριστεράς, τμήματα της οποίας επιδίωκαν τη δημιουργία νέου κόμματος.

Τον Αύγουστο οργανώθηκε στο Βερολίνο, παράνομα, μια συνδιάσκεψη ριζοσπαστικών ομάδων με στόχο τη δημιουργία «διεθνούς σοσιαλιστικού κόμματος». Όμως βρισκόμαστε πια στα πρόθυρα της μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης που θα αναδιαμόρφωνε το ευρωπαϊκό σκηνικό. Τον Σεπτέμβρη συνήλθε στη Στοκχόλμη η 3^η και τελευταία συνδιάσκεψη της κίνησης του Τσίμερβαλντ. Η πρώτη είχε πραγματοποιηθεί το Φθινόπωρο του 1915 και αποτέλεσε την πρώτη διεθνή προσπάθεια του κινήματος, μετά τις συνδιασκέψεις των γυναικών και της νεολαίας, να συσπειρωθεί ενάντια στον πόλεμο.

Τη νίκη της επανάστασης στη Ρωσία, χαιρέτησαν με πολύ ιδιαίτερο τρόπο οι Γερμανοί Σπαρτακιστές, παρόλες τις αμφιβολίες τους για τις δυνατότητες του εγχειρήματος. Η Ρόζα θα αναφέρει σε επιστολή της: «Δεν θα μπορέσουν να κρατήσουν μέσα σε αυτή την κόλαση… η σοσιαλδημοκρατία της ανώτερα ανεπτυγμένης Δύσης αποτελείται από αχρείους και άνανδρους που, σαν αδιάφοροι θεατές, θα αφήσουν τους Ρώσους να χύσουν όλο το αίμα. Αλλά ένας τέτοιος θάνατος αξίζει περισσότερο από το να ‘ζεις για την πατρίδα’. Είναι μια πράξη με παγκόσμια ιστορική σημασία που τα ίχνη της θα μείνουν βαθιά χαραγμένα για πάντα».

Εκτιμώντας το εγχείρημα των μπολσεβίκων, θα πει, «Όλη η επαναστατική τιμή και ικανότητα για δράση που έλειπε από τη δυτική σοσιαλδημοκρατία βρέθηκε στους μπολσεβίκους. Η εξέγερσή τους τον Οκτώβρη δεν έσωσε μόνο τη ρωσική επανάσταση, αλλά έσωσε και τη τιμή του διεθνούς σοσιαλισμού».