Η πραγματική αλλαγή στην κυκλική οικονομία ξεκινά πολύ νωρίτερα: από το πώς σχεδιάζουμε ένα προϊόν, πόσο ανθεκτικό είναι στην χρήση, αν μπορούμε να το επισκευάσουμε, να το επαναχρησιμοποιήσουμε, να το μοιραστούμε ή να του δώσουμε μια δεύτερη ζωή πριν τελικά χρειαστεί να ανακυκλωθεί ή να απορριφθεί στο περιβάλλον.

Πώς όμως, μπορούμε να κάνουμε αυτή την ευρύτερη έννοια της κυκλικής οικονομίας πιο κατανοητή, περισσότερο γνωστή και να την αναδείξουμε στην πράξη;

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον παράδειγμα έρχεται από την Ισπανία.

Το Ισπανικό Υπουργείο για την Οικολογική Μετάβαση και τη Δημογραφική Πρόκληση έχει δημιουργήσει τρεις (3) εθνικούς καταλόγους βέλτιστων πρακτικών στην Κυκλική Οικονομία, στους οποίους παρουσιάζονται συνολικά 109 παραδείγματα κυκλικής οικονομίας από επιχειρήσεις και οργανισμούς διαφορετικών κλάδων. Και το ενδιαφέρον είναι ότι πολλές από αυτές τις πρακτικές δεν αφορούν απλώς την ανακύκλωση.

Ας δούμε χαρακτηριστικά ένα παράδειγμα από κάθε έναν κατάλογο:

Η συνεργασία ACTECO-Inditex. όπου μέσω ενός συστήματος, οι κρεμάστρες από τα καταστήματα του ομίλου επιστρέφουν στις εγκαταστάσεις διαχείρισης, όπου διαχωρίζονται ανάλογα με την κατάστασή τους. Όσες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξανά επαναχρησιμοποιούνται, ενώ μόνο όσες δεν είναι κατάλληλες για νέα χρήση οδηγούνται στην ανακύκλωση. Είναι ένα πολύ απλό παράδειγμα που αποτυπώνει σωστά την ιεράρχηση της κυκλικής οικονομίας: πρώτα επαναχρησιμοποίηση και μετά ανακύκλωση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει  η Gudwud, η οποία αξιοποιεί χρησιμοποιημένες και απορριφθείσες ξύλινες παλέτες για να δημιουργήσει έπιπλα και διακοσμητικές κατασκευές. Ένα υλικό που διαφορετικά θα έχανε την αρχική του αξία αποκτά νέα χρήση και παραμένει περισσότερο χρόνο στην οικονομία. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης και αναβάθμισης της αξίας του υλικού( upcycling).

Τέλος, το OLEAF4VALUE, αξιοποιεί τα φύλλα της ελιάς, μια άφθονη υπολειμματική βιομάζα της ελαιοκαλλιέργειας, ως πρώτη ύλη για την ανάκτηση πολύτιμων βιοδραστικών ενώσεων. Μέσα από καινοτόμες διεργασίες, τα φύλλα που διαφορετικά θα είχαν περιορισμένη αξιοποίηση μετατρέπονται σε συστατικά υψηλής προστιθέμενης αξίας, με δυνατότητα χρήσης σε διαφορετικούς τομείς.

Τα παραδείγματα αυτά έχουν μεταξύ τους διαφορές. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η αξία τους. Όλες είναι διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας λογικής: να διατηρούμε προϊόντα, υλικά και πόρους σε χρήση για όσο το δυνατόν περισσότερο και να προλαμβάνουμε τη δημιουργία αποβλήτων.

Και στην Ελλάδα;

Εδώ ίσως βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα κενά στη δημόσια συζήτηση για την κυκλική οικονομία στη χώρα μας.

Έχουμε επενδύσει σημαντικό μέρος της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης στην ανακύκλωση, με τα αποτελέσματα να μην είναι καθόλου ικανοποιητικά, αφού η Ελλάδα εξακολουθεί να ανακυκλώνει μόλις ένα μικρό μέρος των αστικών αποβλήτων της και να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ταφή.

Πολύ λιγότερο, όμως, μιλάμε στον πολίτη και στις επιχειρήσεις για πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση, επισκευή, ανακατασκευή, κοινή χρήση, οικολογικό σχεδιασμό, βιομηχανική συμβίωση και νέα κυκλικά επιχειρηματικά μοντέλα.

Και ίσως ακόμη σημαντικότερο: δεν προβάλλουμε συστηματικά τις ελληνικές επιχειρήσεις και τους οργανισμούς που ήδη κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, ώστε οι καλές πρακτικές τους να γίνουν γνωστές, να εμπνεύσουν και τελικά να αναπαραχθούν.

Η ισπανική προσέγγιση δείχνει έναν δρόμο που αξίζει να εξετάσουμε και στη χώρα μας. Και δεν είναι η μόνη. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες συναντάμε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες: στην Κύπρο λειτουργεί ειδική πλατφόρμα ανάδειξης καλών πρακτικών κυκλικής οικονομίας, στην Πορτογαλία δημόσιοι φορείς έχουν δημιουργήσει θεματικές βιβλιοθήκες καλών πρακτικών από επιχειρήσεις, ενώ στην Ιταλία έχουν αναπτυχθεί άτλαντες καλών πρακτικών για την προβολή και διάδοση επιτυχημένων εφαρμογών βιώσιμης και κυκλικής οικονομίας. Στην Ιρλανδία, η νέα Εθνική Στρατηγική Κυκλικής Οικονομίας 2026-2028 προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία της εθνικής πλατφόρμας γνώσης και ενημέρωσης Circular.ie και κόμβων επίδειξης και διάδοσης εφαρμογών κυκλικής οικονομίας.

Γιατί, λοιπόν, να μην αποκτήσει και η Ελλάδα τη δική της μόνιμη εθνική πρωτοβουλία για την ανάδειξη και διάδοση Βέλτιστων Πρακτικών Κυκλικής Οικονομίας;

Ένας κατάλογος που δεν θα παρουσιάζει απλώς ποιος ανακυκλώνει αλλά

ποιος καταφέρνει να χρησιμοποιεί λιγότερους πόρους,

ποιος επαναχρησιμοποιεί,

ποιος επισκευάζει,

ποιος μειώνει τις συσκευασίες,

ποιος αξιοποιεί ένα προϊόν περισσότερο και καλύτερα,

ποιος εφαρμόζει μοντέλα κοινής χρήσης,

ποιος μετατρέπει ένα «απόβλητο» σε νέο πόρο για την παραγωγή ενός νέου προϊόντος.

Γιατί η ανακύκλωση είναι απαραίτητη, αλλά αφορά κυρίως αυτό που συμβαίνει όταν έχουμε ήδη δημιουργήσει ένα απόβλητο.

Η επιτυχία της κυκλικής οικονομίας δεν θα πρέπει να μετριέται μόνο από το πόσο καλά διαχειριζόμαστε τα απόβλητά μας, αλλά κυρίως από το πόσα απ’ αυτά καταφέρνουμε να μη δημιουργήσουμε ποτέ.

Γιατί η πραγματική πρόκληση δεν είναι να γίνουμε καλύτεροι στο να διαχειριζόμαστε όσα πετάμε, αλλά να αλλάξουμε τον τρόπο που παράγουμε, καταναλώνουμε και χρησιμοποιούμε τους πόρους μας.

Η κυκλική οικονομία, δεν πρέπει ν’ αρχίζει από τον κάδο ανακύκλωσης.

Αρχίζει πολύ πριν φτάσουμε σ’ αυτόν!

Πηγές παραδειγμάτων, που αναφέρονται στο άρθρο:

Κύπρος: https://cypruscircular.org.cy/cyprus-circular-economy-platform/

Πορτογαλία: https://dgeconomia.gov.pt/servicos/politica-empresarial/economia-circular/economia-circular-na-distribuicao-e-no-retalho/boas-praticas-de-consumo-sustentavel.aspx

Ιταλία: https://www.mase.gov.it/portale/sites/default/files/archivio/allegati/sviluppo_sostenibile/SNSvS_eventi/fow_atlante_buone_pratiche.pdf

Ιρλανδία: https://circular.ie/