Το εργαστήριο υλοποιήθηκε από την αρχιτέκτονα και διδάσκουσα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού Φωτεινή Καλλικούνη, με την υποστήριξη του υπεύθυνου εκπαιδευτικού Παναγιώτη Κυρίτση, διήρκησε ενάμιση μήνα και είχε ως βασικό στόχο την εξοικείωση των μαθητών με θεμελιώδεις χωρικές έννοιες. Μέσα από τη διαδικασία του σχεδιασμού και της κατασκευής, τα παιδιά κλήθηκαν να φανταστούν και να δημιουργήσουν χώρους – εγκαταστάσεις που προκύπτουν από τις δικές τους ανάγκες, επιθυμίες και εμπειρίες μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Η Διαδικασία του εργαστηρίου
Η εκπαιδευτική διαδικασία βασίστηκε σε μια σειρά διαδοχικών ασκήσεων, μέσα από τις οποίες οι μαθητές εισήχθησαν σταδιακά στη χωρική σκέψη, την κλίμακα και την κατασκευή. Ξεκινώντας από το επίπεδο του χαρτιού, τα παιδιά πειραματίστηκαν με τη δημιουργία τρισδιάστατων μορφών και στη συνέχεια κλήθηκαν να μεταφέρουν αυτές τις μορφές στην κλίμακα του σώματός τους, σχεδιάζοντας και κατασκευάζοντας ενδύματα–κατασκευές.
Στο πλαίσιο αυτής της άσκησης, τα παιδιά «φόρεσαν» τις ιδέες τους και φαντάστηκαν ότι τα ενδύματα αυτά τους προσδίδουν ιδιαίτερες ιδιότητες μέσα στο σχολικό περιβάλλον, εκφράζοντας ανάγκες όπως η ξεκούραση, η συγκέντρωση, η απομόνωση ή το παιχνίδι. Μέσα από τη συνεργασία σε μικρές ομάδες, την αφήγηση και την παρουσίαση των ιδεών τους, οι μαθητές αντιλήφθηκαν τον χώρο ως προέκταση του σώματος και της εμπειρίας τους, κατανοώντας την αρχιτεκτονική ως μια δημιουργική και συλλογική διαδικασία.
Φορέσιμοι Χώροι – Η παρέμβαση στο σχολείο
Ύστερα από την τελευταία άσκηση, όπου τα παιδιά υλοποίησαν τις ιδέες τους σε μακέτες κλίμακας 1:1 από χαρτόνι, το εργαστήριο κορυφώθηκε με τη μετάφραση αυτών των ιδεών στον πραγματικό χώρο του σχολείου. Το αποτέλεσμα ήταν ο σχεδιασμός και η κατασκευή τριών ελαφριών, μετακινούμενων εγκαταστάσεων παιχνιδιού, σχεδιασμένων από την διδάσκουσα του εργαστηρίου, με την καλλιτεχνική επιμέλεια της εικαστικού Αστάρτης Μαρκοπούλου.
Οι εγκαταστάσεις κατασκευάστηκαν από ελαφριά και ασφαλή υλικά για τον σκελετό τους, σε συνδυασμό με υφάσματα που παραπέμπουν άμεσα στο ένδυμα.
Δημιουργήθηκαν τρεις διαφορετικοί χώροι: ένας χώρος πικνίκ, όπου τα παιδιά συγκεντρώνονται και μοιράζονται το φαγητό τους, ένα οχυρό–θερμοκήπιο που εκφράζει την ανάγκη για απομόνωση και «κούρνιασμα», και ένας χώρος ξεκούρασης και χαλάρωσης, όπου μπορούν να ξαπλώσουν και να ηρεμήσουν.
Τα υφάσματα πλέχτηκαν, ράφτηκαν και προσαρμόστηκαν γύρω από τον σκελετό των κατασκευών, όπως ακριβώς το ένδυμα αγκαλιάζει το σώμα. Οι μαθητές συμμετείχαν ενεργά στην κατασκευή και το στήσιμο των εγκαταστάσεων, βλέποντας τις ιδέες τους να υλοποιούνται μπροστά στα μάτια τους. Οι χώροι παρουσιάστηκαν στον προαύλιο χώρο του σχολείου την Παρασκευή, μέσα από μια ανοιχτή εκδήλωση–πάρτυ, όπου συναντήθηκαν γονείς, μαθητές και επισκέπτες από άλλα σχολεία, βιώνοντας από κοινού τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές της ΣΤ’ τάξης αντιλαμβάνονται τις ανάγκες του σχολείου τους, στο οποίο φοιτούν εδώ και έξι χρόνια.
Η παραπάνω διαδικασία ανέδειξε τη σημασία του συμμετοχικού σχεδιασμού με τους πραγματικούς χρήστες ενός χώρου, και στην προκειμένη περίπτωση με τους ίδιους τους μαθητές, ως αναπόσπαστο στοιχείο της αρχιτεκτονικής διαδικασίας. Παράλληλα, έγινε σαφές πόσο μεγάλη ανάγκη έχουν τα παιδιά από εργαστήρια που καλλιεργούν δεξιότητες, ενισχύουν τη δημιουργικότητα και τους δίνουν τη δυνατότητα να κατασκευάζουν με τα χέρια τους. Η αρχιτεκτονική, ως δημιουργική και συλλογική διαδικασία, μπορεί να προσφέρει πολύτιμα εργαλεία σκέψης και να βοηθήσει τους μαθητές να αντιλαμβάνονται διαφορετικά τον κόσμο γύρω τους.
Τα δημόσια σχολεία μπορούν να επωφεληθούν ουσιαστικά από παρεμβάσεις που προκύπτουν από τη φαντασία και τις πραγματικές ανάγκες των μαθητών και των εκπαιδευτικών τους. Ίσως η συγκεκριμένη δράση να αποτελέσει την αρχή ή ένα παράδειγμα για το πώς τα σχολεία μπορούν να γίνουν πιο λειτουργικά και πιο φιλόξενα ανταποκρινόμενα στις ανάγκες της σχολικής κοινότητας.
Φωτεινή Καλλικούνη
Αρχιτέκτων - Υπεύθυνη Εργαστηρίου «Ο χώρος που φοράμε»
