Στην ιερή τούτη γη σχηματίστηκε η πρώτη ελληνική βουλή και η πρώτη ελληνική κυβέρνηση, η μεσσηνιακή σύγκλητος ή μεσσηνιακή γερουσία.

Εδώ ορκίστηκε το ‘21 και ο όρκος ήταν ο ίδιος των αρχαίων Ελλήνων: «ου καταισχυνώ τα όπλα τα ιερά».

Και την ίδια ημέρα σαν σήμερα, στα χώματα αυτά, γράφτηκε η πρώτη ιστορική προκήρυξη του ‘21 «προειδοποίησις εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς»: «ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβωμεν τα άρματα και να ορμήσωμεν κατά των τυράννων... εν ενί λόγω όλοι απεφασίσαμεν ή να ελευθερωθώμεν ή να αποθάνωμεν».

Εδώ θα εγκατασταθεί το πρώτο εθνικό τυπογραφείο και θα κυκλοφορήσει η πρώτη ελεύθερη εφημερίδα «Σάλπιγξ Ελληνική» του Θεόκλητου Φαρμακίδη.

Κάτι τέτοιες στιγμές σαν το ‘21 είναι δύσκολο να ιστορηθούν, γίνονται θρύλος, παιδεία και ύμνος εθνικός: «απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά». Μέσα σε αυτούς τους δύο στίχους περικλείεται ολόκληρο το ‘21, αυτό σημαίνει Ελλάδα, έρως ελευθερίας, ζωή χωρίς ελευθερία δεν έχει κανένα νόημα, καμία αξία.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο εννοείται η τόσο μεγάλη περιφρόνηση του θανάτου και η προσφορά των αγωνιστών στην κοινή θυσία. Δηλαδή η ομολογία «ελευθερία ή θάνατος» που συγκλόνισε τις ψυχές των υποδούλων, δεν ήταν κάτι αιφνίδιο ή τυχαίο αλλά επιστέγασμα μιας μακραίωνης παράδοσης, της ρωμαίικης.

Πράγματι, μετά την κατάλυση της βυζαντινής αυτοκρατορίας από τους Οθωμανούς, παρά την υποδούλωση, ο ελληνισμός ανέπτυξε τις πολιτιστικές του δυνάμεις, παρά τα δεινά ο λαός δημιουργεί εναντίον κάθε λογικής ακολουθίας. Οι Έλληνες δεν ζουν το δικό τους μεσαίωνα, αλλά αναβαπτίζονται στον ιστορικό και πνευματικό τους βίο, όπως φαίνεται στη λαϊκή αρχιτεκτονική, στην ασκητική εικονογραφία, στους δημοκρατικούς κοινοτικούς θεσμούς, στην οργάνωση των συντεχνιών, στο ακριτικό τραγούδι, στη βυζαντινή μουσική και εν γένει στην παιδεία των χρόνων της τουρκοκρατίας. Αλλά και τα διδάγματα του νεοελληνικού διαφωτισμού και τα σαλπίσματα του Ρήγα Φεραίου αφύπνισαν τους Έλληνες και έδωσαν ελπίδες για την παλιγγενεσία.

Ας μην λησμονούμε ότι η Καλαμάτα προϋπήρξε επαναστατικό κέντρο της Πελοποννήσου, με τη δράση του προκρίτου Παναγιώτη Μπενάκη κατά την Ορλωφική εξέγερση του 1770. Αυτή η πολιτεία λοιπόν έγινε στις 23 Μαρτίου 1821 η απαρχή της ελληνικής ελευθερίας. Με ορμητήριο την Καλαμάτα οι επαναστάτες θα κυρίευαν τα σημαντικότερα οχυρά της Μεσσηνίας και της Αρκαδίας για να χτυπήσουν τελικά μαζί με τις άλλες δυνάμεις τον εχθρό στην καρδιά του Μοριά, στην Τρίπολη.

Οι ιστορικές μαρτυρίες συγκλίνουν ότι αρχικά οι φιλικοί και στη συνέχεια ο Αλέξανδρος Υψηλάντης είχαν στηρίξει όλες τις ελπίδες τους για την επανάσταση του Μοριά στη Μάνη. Ο γενικός επίτροπος της αρχής στέλνει ως πληρεξούσιο τον αδερφό του Δημήτριο, ενώ ως προπομπούς και κήρυκες με προτρεπτικά γράμματα και χρήματα αποστέλλει τον Παπαφλέσσα και τον Περραιβό. Νωρίτερα ο απόστολος της εταιρείας των φιλικών Χριστόφορος Περραιβός καταφέρνει να συμφιλιώσει τις 3 ισχυρές οικογένειες της Μάνης, τους Μαυρομιχαλαίους, τους Γρηγοριάνους και τους Τρουπάκηδες και να τους πείσει να συνυπογράψουν την 1^η Οκτωβρίου 1819 το συμφωνητικό των Κιτριών, το οποίο αφενός έβαζε ένα τέρμα στις ατέλειωτες τοπικές τους έριδες και αφετέρου προετοίμαζε για το σπουδαίο γεγονός της απελευθέρωσης.

Στην Καρδαμύλη κατέφθασε στις 6 Ιανουάριου 1821 ο Κολοκοτρώνης και βρήκε καταφύγιο στον πύργο του Παναγιώτη Μούρτζινου στην Καρδαμύλη.

Η στρατολογία στη Μάνη είχε αρχίσει στο μεταξύ από τις αρχές του Μαρτίου, πριν ακόμη ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης λάβει την οριστική του απόφαση.

Στις 17 Μαρτίου 1821 στην εκκλησία των αγίων ταξιαρχών στην Αρεόπολη (Τσίμοβα) έγινε η πρώτη δοξολογία και οι Μανιάτες δεν έβλεπαν πλέον την ώρα της γενίκευσης του ξεσηκωμού.

Παράλληλα στα μέσα Μαρτίου έφτασε στα Μεσσηνιακά παράλια το φορτωμένο με μπαρουτόβολα ιστιοφόρο του καπετάν Χριστόδουλου Μέξη, που είχαν στείλει οι φιλικοί της Σμύρνης. Μέρος του πολεμικού φορτίου μετέφεραν πρώτα στην Ιερά Μονή Βελανιδιάς και ύστερα στη μονή Μαρδακίου της Αλαγονίας ο Αναγνωσταράς, ο Νικήτας Σταματελόπουλος (ο Νικηταράς) και ο Νικήτας Φλέσσας (αδελφός του Παπαφλέσσα), για να εξοπλίσουν τους Μεσσήνιους μαχητές.

Οι οθωμανικές αρχές πληροφορήθηκαν τη μεταφορά του επίμαχου φορτίου και παραξενεύτηκαν, επειδή γινόταν από ενόπλους χωρικούς. Οι προεστοί με μεγάλη πειστικότητα απάντησαν σχεδόν αδιάφορα ότι οι χωρικοί μεταφέρουν λάδι και αλάτι και αυτό το κάνουν ένοπλοι, γιατί φοβούνταν τους ληστές που κυκλοφορούσαν ανενόχλητοι στον μεσσηνιακό χώρο. Ο καχύποπτος βοεβόδας της Καλαμάτας πείστηκε τελικά και έπραξε το απονενοημένο διάβημα να ζητήσει από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ενισχύσεις για τον φόβο των ληστών. Και ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, μην χάνοντας καιρό, στις 20 Μαρτίου έστειλε στην Καλαμάτα ένα σώμα 150 εμπειροπόλεμων Μανιατών υπό τον γιο του Ηλία Μαυρομιχάλη. Και ο Ηλίας Μαυρομιχάλης μετέπειτα συμβούλεψε τον βοεβόδα να ζητήσει ακόμα μεγαλύτερες ενισχύσεις από τον Πετρόμπεη. Αυτό ήταν και το σινιάλο που ανέμεναν οι συγκεντρωμένοι στις Κιτριές καπεταναίοι, οι οποίοι ξεχύθηκαν για να απελευθερώσουν την πρώτη ελληνική πόλη.

Από το απόγευμα της εικοστής δευτέρας Μαρτίου έως τα ξημερώματα της επομένης της 23^ης Μαρτίου, 2000 περίπου μπαρουτοκαπνισμένοι Μανιάτες της δυτικής Σπάρτης με επικεφαλής τον Πετρόμπεη και τους άλλους Μαυρομιχαλέους, τους Μούρτζινους, τους Καπετανάκηδες, τους Κουμουνδουράκηδες, τους Κυβέλλους, τους Χρησταίους και τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, ερχόμενοι από τα νοτιοανατολικά, καταλάμβαναν τους λόφους γύρω από την πόλη. Ταυτόχρονα από τα δυτικά και τα βόρεια προσέγγιζαν την πόλη οι συγκεντρωμένες από όλα σχεδόν τα χωριά της Μεσσηνίας δυνάμεις, υπό τον Παπαφλέσσα, τον Νικηταρά, τον Αναγνωσταρά, τον Παναγιώτη Κεφάλα και τον Μητροπέτροβα.

Ο σουλεϊμάν αγάς Αρναούτογλου αναγκάστηκε να παραδώσει την ίδια ακριβώς μέρα χωρίς αντίσταση και με πρωτόκολλο, την πόλη και τον οπλισμό, εξασφαλίζοντας εγγυήσεις για τη ζωή του και τη ζωή των δικών του.

Αμέσως μετά τη δοξολογία με 24 Ιερείς και Ιερομομονάχους «παρά τον ποταμόν», ανακηρύχθηκε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ως αρχιστράτηγος από την μεγάλη σύναξη των οπλαρχηγών, των αγωνιστών και του λαού.

Το στρατηγείο του αγώνα στην Καλαμάτα εγκαταστάθηκε στο σπίτι του άρχοντα Ιωάννη Τζάνε, ενώ στα υπόγεια του ίδιου σπιτιού οργανώνεται και λειτουργεί επιμελητεία και αποθηκεύονται τρόφιμα και πολεμοφόδια.

Από τα πρώτα έργα του επαναστατικού στρατηγείου της Καλαμάτας ήταν ο επιχειρησιακός σχεδιασμός για την απελευθέρωση του Μοριά.

Άλλο αξιομνημόνευτο έργο ήταν η συγκρότηση επιτροπής από 8 μέλη και 2 γραμματείς για τον αφοπλισμό των παραδοθέντων τούρκων του βοεβόδα της Καλαμάτας, για την άμεση διανομή των όπλων «στους μη έχοντας Έλληνας» για τον περιορισμό των 150 Οθωμανών αιχμαλώτων πολέμου σε 4 καταλύματα και για τη διανομή τροφίμων «εις πάντας τους Οθωμανούς με δαψίλειαν» (αφθονία).

Στην Καλαμάτα ακόμη οργανώνεται αμέσως μετά την άλωση_, κέντρο στρατολογίας και εφοδιασμού, την ευθύνη του οποίου αναλαμβάνει ο καπετάν Γεωργάκης Καπετανάκης, ως πρώτος φρούραρχος Καλαμάτας.

Στην Καλαμάτα τέλος οργανώθηκε από την αρχή του ξεσηκωμού υγειονομική υπηρεσία, η οποία ύστερα από 3 μήνες ήταν σε θέση να νοσηλεύει αποτελεσματικά τους τραυματίες «των πρόσω» (του μετώπου).

Εν συνεχεία, η «προειδοποίησις εις τας ευρωπαϊκός αυλάς» ανέλαβε να εκπληρώσει μια σημαντική ιστορική αποστολή, τη διακήρυξη της εθνικής ανεξαρτησίας στον έξω κόσμο, ώστε το ιστορικό κείμενο της ανεπανάληπτης προκήρυξης κατέστη η φωνή του ελληνικού έθνους. Η πρώτη προσπάθεια πολιτικής οργάνωσης των ελευθερωμένων περιοχών ήταν η συγκληθείσα στην Καλαμάτα συνέλευση, η οποία ψήφισε τη σύσταση της μεσσηνιακής γερουσίας και αυτή αμέσως μετά διεκήρυξε την ανεξαρτησία της Ελλάδος. Ήταν η μόνη πολιτική αρχή της οποίας η προκήρυξη πήρε τη μεγαλύτερη δημοσιότητα στην Ευρώπη και έφτασε στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η σφραγίδα της μεσσηνιακής γερουσίας έφερε τις λέξεις «πατρίς και δικαίωμα», που εκφράζουν η πρώτη τον εθνικό της χαρακτήρα και η δεύτερη τον πολιτικό. Με την προκήρυξη της Καλαμάτας πολιτογραφείται διεθνώς η αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών.

Η Καλαμάτα είναι το λίκνο της ελευθερίας και αφετηρία της νεότερης πολιτικής ιστορίας μας. Από εδώ «αντηχή ο αήρ –και γίνεται πράξη- το γλυκύτατον όνομα της ελευθερίας»!

*Ο πανηγυρικός της ημέρας που έγραψε και εκφώνησε ο κ. Ιωάννης Σόλαρης στις επετειακές εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Καλαμάτας, στις 23 Μαρτίου 2024