Οι νότιες παρυφές της Βαλκανικής χερσονήσου και ο νησιωτικός χώρος του Αιγαίου είχαν κομβική σημασία για τον έλεγχο των ζωτικών εναέριων, χερσαίων και θαλάσσιων οδών ανάμεσα στην Κεντρική Ευρώπη και την εγγύς Ανατολή.

  Συνεπώς η Ελλάδα ως προκεχωρημένο φυλάκιο ή πιθανό προγεφύρωμα της Μεγάλης Βρετανίας αποτελούσε επιθετικό στόχο ζωτικής σημασίας.

   Εκτός αυτών, μια Βρετανική βάση στην Ελλάδα θα αποτελούσε διαρκή απειλή για το δεξιό άκρο της επικείμενης επιχείρησης στη Σοβιετική Ένωση, ενώ ξυπνούσαν μνήμες φθοράς και ήττας που οι γερμανικές δυνάμεις είχαν υποστεί στη συγκεκριμένη περιοχή τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

  Η Γερμανική εισβολή στην Ελλάδα ήταν η πολεμική επιχείρηση της Ναζιστικής Γερμανίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Ελλάδας που υπαγορεύτηκε αφ’ενός μεν από το χαλύβδινο Σύμφωνο, μετά την πλήρη αποτυχία που σημείωσε η μεγάλη Ιταλική εαρινή επίθεση, του ετέρου μέλους του Άξονα και αφετέρου δε με την παρουσία Βρετανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, που θα μπορούσαν έτσι να απειλήσουν τα μετόπισθεν στην επικείμενη επίθεση της Γερμανίας στην Ένωση Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, ως επιχείρηση  Μπαρμπαρόσα.

  Η Γερμανική επίθεση στην Ελλάδα θεωρείται τμήμα των ευρύτερων  πολεμικών επιχειρήσεων στη Μεσόγειο και ειδικότερα της Βαλκανικής Εκστρατείας, αλλά και για την Ελλάδα συνέχεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου.

 Τα Γερμανικά σχέδια εντάχτηκαν σε ένα ευρύτερο σχέδιο που σκοπό είχε την αποστέρηση των Βρετανών από τις μεσογειακές τους βάσεις ώστε να εξαλειφθεί η απειλή για τις Ρουμανικές πετρελαιοπηγές, αλλά και να δώσει έμμεση βοήθεια στους Ιταλούς, με τη δημιουργία αντιπερισπασμού στις Ελληνικές δυνάμεις που μάχονταν στην Ήπειρο.

  Οι ανεπίσημες μεσολαβητικές προσπάθειες για λήξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου στόχευαν στη συγκράτηση της προέλασης του Ελληνικού Στρατού στην Ήπειρο με κέρδος πολύτιμου χρόνου για την επιχείρηση ΜΑΡΙΤΑ.

  Η Βρετανία από τη διακήρυξη του 1939 είχε την ηθική υποχρέωση να παράσχει άμεσα στην Ελληνική ή Ρουμανική κυβέρνηση κάθε δυνατή βοήθεια, από επίθεση τρίτης δύναμης.

   «Η Ελλάς εμμένει στη σταθεράν απόφασίν της να αμυνθεί πάση θυσία κατά γερμανικής επιθέσεως συνδέσασα την τύχη της μετά της τύχης της Μεγάλης Βρετανίας», υποστήριζε ο Πρωθυπουργός Αλέξανδρος Κορυζής.

  Το σύνολο των στρατιωτών που προορίζονταν για την Ελλάδα αποφασίστηκε σε εκατό χιλιάδες. Μέχρι την 24η Απριλίου 1941 με εξήντα δύο χιλιάδες στρατιώτες από την Κοινοπολιτεία (Βρετανοί, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί, Εβραίοι), από την υπό Αγγλική εντολή, Παλαιστίνιοι και Κύπριοι, σχηματίστηκε το Βρετανικό Εκστρατευτικό σώμα. Από αυτούς μόνο οι μισοί ήταν σε μάχιμες μονάδες.

  Η Γερμανική εισβολή ξεκίνησε στις 6 Απριλίου 1941 μέσω της Βουλγαρίας και της Γιουγκοσλαβίας.

«Τα οχυρά δεν παραδίδονται παρά μόνον όταν κυριευτούν», ήταν η απάντηση στους εισβολείς. Η ηρωική αντίσταση διήρκεσε τέσσερις μέρες και τούτο διότι η γερμανική επίθεση μέσω Γιουγκοσλαβίας υπερκέρασε τις θέσεις άμυνας και απειλούσε τα ελληνικά στρατεύματα που ήταν στα αλβανικά σύνορα με τους Ιταλούς.

  Στις εννέα Απριλίου ξεκίνησε η προέλαση προς τα νότια. Η γρήγορη κίνηση των Γερμανικών στρατευμάτων στην Ελληνική ενδοχώρα έθεσε σε κίνδυνο τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις που μάχονταν στα Αλβανικά σύνορα. Υπό την πίεση αυτή ο αντιστράτηγος Τσολάκογλου, αυτοβούλως, συνθηκολογεί  με τους Γερμανούς πρώτα και αργότερα με τους ηττημένους Ιταλούς.

  Η ισχυρή και ηρωική αντίσταση δεν ήταν δυνατή να αναχαιτίσει τη γερμανική επέλαση.   

   Γραμμή Μεταξά, Θερμοπύλες, Ισθμός και Καλαμάτα ήταν οι σημαντικότερες αντιστάσεις στην ενδοχώρα.

  Σε είκοσι τέσσερις ημέρες οι Γερμανοί έφθασαν στην Καλαμάτα με δυνάμεις από τον Ισθμό και από την Πάτρα. Η Καλαμάτα ήταν το νοτιότερο λιμάνι εκκένωσης. Εδώ έχουν φθάσει περίπου δέκα πέντε χιλιάδες του εκστρατευτικού σώματος, πολλοί των οποίων ήταν Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί και δικαιολογημένα η μάχη της Καλαμάτας θεωρείται σταθμός στην ιστορία της χώρας τους.

 Την Κυριακή το πρωί της 27^ης Απριλίου στην πόλη ήταν περίπου οκτώ χιλιάδες, οι περισσότεροι άοπλοι,  στρατεύματα διοικητικής μέριμνας και χωρίς ηγεσία. Τα μόνα οργανωμένα μάχιμα τμήματα ήταν το τάγμα ενισχύσεως της Νέας Ζηλανδίας οκτακοσίων ανδρών, μία δύναμη τριακοσίων ογδόντα  Αυστραλών και τριακοσίων Ουσσάρων.

  Όλη μέρα η πόλη δέχτηκε βομβαρδισμούς, η κατάσταση γινόταν πιο χαώδης και όλοι αντιλαμβάνονταν ότι η εκκένωση εξελισσόταν αναποτελεσματική. Το λιμάνι της Καλαμάτας από χώρο ελπίδας μετατρεπόταν σε χώρο αγωνίας και ανησυχίας. Εξαιτίας των ανελέητων βομβαρδισμών οι κάτοικοι της πόλης αναζήτησαν καταφύγια στους γύρω λόφους και τα γειτονικά χωριά.

  Την 28^η Απριλίου η πόλη μεταμορφώθηκε σε κόλαση. Οι βομβαρδισμοί εντάθηκαν. Παντού μέσα και έξω από την πόλη κινούνταν στρατιώτες, μοτοσυκλέτες, αυτοκίνητα, άλλα έτρεχαν στους δρόμους άλλα εγκαταλελλειμμένα και τα υπάρχοντά τους στη διάθεση του καθενός, ενώ άλλα ήταν αναποδογυρισμένα και με όλα αυτά μέσα σε μια απέραντη σύγχυση.

  Το βράδυ όλα ήταν σκοτεινά, ξεχώριζαν μόνο οι ριπές των τροχιοδεικτικών και μερικές σκόρπιες φωτοβολίδες και εκρήξεις βλημάτων όλμων. Φωτιά και ατσάλι!

   Μεμονωμένοι Γερμανοί κρυμμένοι σε εξώπορτες και αυλές σπιτιών άνοιγαν πυρ τραυματίζοντας και φονεύοντας αρκετούς άνδρες.

   Φονικό πυρ από τις στέγες, τις καπνοδόχους, τους φεγγίτες, τα παράθυρα… και πέραν αυτών πολλά αντιαρματικά πυρά από τις πλησίον βουνοπλαγιές.

  Παρά τη σύγχυση και την έλλειψη ενιαίας διοίκησης υπήρξαν ομάδες που επέδειξαν ακατάβλητο ηθικό, γενναιότητα ψυχής και αστείρευτη αντοχή.

    Αυτή η ομάδα των λεοντόκαρδων Νεοζηλανδών κατόρθωσε να απωθήσει τους Γερμανούς και να απελευθερώσει το λιμάνι. Ένα σημαντικό γεγονός χωρίς καθοδήγηση και σχέδιο με αυθορμητισμό και αποφασιστικότητα προβλημάτισε έντονα τους Γερμανούς. Ήταν αυτοί που με αποφασιστική μαχητικότητα ακινητοποίησαν έναν πολλαπλάσιο εμπειροπόλεμο εχθρό στο Μπράλλο.

   Η νύχτα κυλούσε και η αγωνία για το αύριο κυριαρχούσε παντού. Αγώνας από σπίτι σε σπίτι. Κάθε κόγχη, κάθε διάδρομος, κάθε κηπάριο, κάθε τοίχος γινόταν για τους Γερμανούς φωλιά αντίστασης. Πόσο όμως μπορούσε να αντέξει αυτό; Ένα εκστρατευτικό σώμα αποκαμωμένο, κουρασμένο, αριθμητικά και οπλικά πολύ κατώτερο και ανίσχυρο στην πανοπλία του εχθρού;

  Το ξημέρωμα βρήκε την πόλη υποταγμένη στον εισβολέα μετά από συνθηκολόγηση. Παντού ερείπια και μέσα σε αυτά τα κορμιά των ηρωικών παλικαριών, αφού οι Γερμανοί είχαν φροντίσει να απομακρύνουν τους δικούς τους νεκρούς.

  Η Καλαμάτα ήταν η τελευταία μάχη στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η μεγάλη νύχτα της κατοχής είχε αρχίσει για την πατρίδα μας. Ένας καινούργιος αγώνας ξεκίνησε με σελίδες δόξης και ντροπής.

  Αν στις πολεμικές συγκρούσεις με τους εισβολείς καταγράφηκαν στιγμές απαράμιλλου ηρωισμού και γενναιότητας, αστείρευτη και πηγαία ήταν η βοήθεια και αλληλεγγύη που προσφέρθηκε στους στρατιώτες και στους τραυματίες.

  Στις πολεμικές επιχειρήσεις σημαντικό ρόλο και ουσιαστική βοήθεια παρέχεται πίσω από το πεδίο των συγκρούσεων. Η φροντίδα και η περιποίηση των τραυματιών ήταν εξίσου υπηρεσίες θυσίας και αγάπης.

   Ο Καλαματιανός λαός στάθηκε δίπλα και αλληλέγγυος στους πολεμιστές. Εθελόντριες στο πρόχειρο νοσοκομείο, τσιγάρα, μια χούφτα σταφίδα, τρόφιμα με ό,τι μπορούσαν να ενισχύσουν και ενθαρρύνουν την προσπάθεια. «Έδωσαν τα κρεβάτια μας να κοιμηθούν οι μητέρες με τα μικρά παιδιά τους. Έστρωσαν στο πάτωμα και βολευτήκαμε όλοι..» αναφέρει μαρτυρία συμπολίτη μας. Πράξεις μεγαλείου και ανθρωπιάς.

  Συγκεντρωθήκαμε σήμερα εδώ, μπροστά, από το μνημείο που θυμίζει τη θυσία και τον αγώνα των συμμάχων, για να αποτίσουμε φόρο τιμής και μνήμης σε αυτούς που πότισαν με το αίμα τους το χώρο που απλώνεται μπροστά, δεξιά και αριστερά στους παρακείμενους δρόμους.

  Υποκλινόμαστε στη θυσία αυτών των παλικαριών. Έπεσαν ηρωικά μαχόμενα στο πλευρό μας για λευτεριά, για εδαφική ακεραιότητα και εθνική ανεξαρτησία. Αντιπαρατέθηκαν στις επεκτατικές διαθέσεις των τότε ισχυρών. Οι μνήμες ζωντανεύουν αυτά τα γεγονότα. Σήμερα που παρόμοιες καταστάσεις συμβαίνουν στη γειτονιά μας η θυσία τους είναι επίκαιρη και μας δείχνει το χρέος που έχουμε  ως κοινωνία.

   Η Αδελφότητα των Απομάχων της Ελληνικής Εκστρατείας 1940-41 σε συνεργασία με το Δήμο ενέταξαν το σημαντικό αυτό γεγονός στην ιστορία της πόλης, να θυμούνται οι παλαιοί και να μαθαίνουν οι νεώτεροι.

   Μια πόλη που έχει συμβάλλει τα μέγιστα στην πορεία της πατρίδας μας. Εδώ υψώθηκε το πρώτο λάβαρο της επανάστασης για την απελευθέρωση της χώρας από τον Τούρκο κατακτητή. Η πόλη αυτή που αγωνίστηκε για λευτεριά, πρωτοπορεί σε έργα προόδου και πολιτισμού. Παρούσα σε όλα τα ιστορικά γεγονότα.

  Είναι πολύ σημαντικό και ταυτόχρονα συγκινητικό η παρουσία απογόνων των αγωνιστών εδώ στην πόλη μας. Ζωντανή η παρακαταθήκη  και η δέσμευση ότι μπορούμε να πορευθούμε συλλογικά σε έργα ειρήνης και προόδου.

   Μπορούμε και δεν πρέπει να επιτρέψουμε την επανάληψη τέτοιων φαινομένων.

   Άλεξ, HINDON, Albert, ανώνυμοι και επώνυμοι ήρωες της περιόδου εκείνης σας το υποσχόμαστε.

       Ζήτω η μάχη της Καλαμάτας

       Αθάνατοι ήρωες

*Το παραπάνω κείμενο αποτελεί την ομιλία που εκφώνησε η κ. Θεοφανεία Σιούτη στην επετειακή εκδήλωση του Δήμου Καλαμάτας και της Αδελφότητας των Απομάχων της Ελληνικής Εκστρατείας 1940-41, που πραγματοποιήθηκε στις 13 Μαΐου 2025