Δευτέρα, 02 Φεβρουαρίου 2026 13:45

Ο δρόμος που μας έδειξε η συντρόφισσα Πότα

Πότα Κακκαβά Πότα Κακκαβά

Του Δημήτρη Οικονομάκου*

Συντρόφισσες και σύντροφοι, φίλες και φίλοι αγαπητοί συγγενείς, συμπληρώθηκε ένας χρόνος από το φευγιό της σα. Πότας που μας αποχαιρέτησε πέρυσι στις 27 Γενάρη.

Η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, οι οργανώσεις του Κόμματος της Πελοποννήσου και της Μεσσηνίας, οι κομμουνιστές της Καλαμάτας, οι Κνίτες, όλοι μας, την αποχαιρετήσαμε με μεγάλη περηφάνια, συγκίνηση και με το κεφάλι ψηλά. Έζησε από μικρή σε μια περίοδο με πολλά, σημαντικά γεγονότα και επέλεξε να είναι από παιδί στο πλευρό των αβράκωτων όπως μας έλεγε, με τους φτωχούς και τους αδικημένους. Η ζωή της όπως και άλλων αγωνιστών θα μπορούσε να γίνει μια μεγάλη και σπουδαία ταινία. Τι να πρωτοπείς και να θυμηθείς από αυτή τη ζωή. Να πιάσουμε μόνο μερικά στοιχεία από τα πολλά.

 

  • Ότι η η σ. Πότα ξεπήδησε μέσα από βασιλική συντηρητική οικογένεια και έγινε πρωταγωνίστρια του αγώνα και του ΚΚΕ για δεκαετίες. Από μαθήτρια κιόλας άρχισε να παίζει ενεργό ρόλο στην αντίσταση μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ και του ΚΚΕ
  • Για την εκτέλεση του αδερφού της στην Παλιόχουνη Αρκαδίας που το ανέφερε μέχρι τις τελευταίες μέρες της
  • Για το όργιο δολοφονίας και βασανιστηρίων που ακολούθησε την απελευθέρωση της Ελλάδας από κρατικές οργανώσεις αλλά και τις λεγόμενες παρακρατικές που ήταν απόλυτα συνδεδεμένες με το ίδιο το κράτος.
  • Μετά από το 1946 και το νέο κάλεσμα του Κόμματος, με τη συγκρότηση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας η Πότα θα είναι εκεί μαζί με άλλες γυναίκες και άλλα στελέχη, σε μία πολύ κρίσιμη και εξαιρετική δουλειά στα μετόπισθεν, αλλά με τεράστιους κινδύνους, στην λειτουργία και δράση της παράνομης οργάνωσης του ΚΚΕ στην Καλαμάτα. Φέτος συμπληρώνουμε 80 χρόνια και το κόμμα θα κάνει δεκάδες εκδηλώσεις για να τιμήσει όλους αυτούς τους αγωνιστές σαν τη σα. Πότα που πάλεψαν με θηρία και δαίμονες, δίνοντας έναν αγώνα από τους πιο σημαντικούς σε όλη την Ευρώπη.
  • Η Πότα μέσα στον εμφύλιο μαζί με άλλα στελέχη συλλαμβάνονται και παραπέμπονται στο Έκτακτο Στρατοδικείο της Τρίπολης, όπου καταδικάζεται εις θάνατον. Μικρά κορίτσια τα έστελναν στον θάνατο με αδίστακτη ταξική προσήλωση στα αφεντικά του συστήματος και στους ξένους συμμάχους.
  • Μετά, με οικογενειακή παρέμβαση, κατορθώνεται να αποφευχθεί η εκτέλεση της, αρχίζει, γι' αυτήν, ο δρόμος της εξορίας και της φυλακής. Χίος, Τρίκερι, Μακρόνησος, ξανά Τρίκερι, και φυλακές Αβέρωφ. Τόποι μαρτυρίου για πλήθος γυναικών του κινήματος, όλων των ηλικιών, με πιέσεις, ξύλο και βασανιστήρια, αλλά και τόποι που φάνηκε το μεγαλείο τους. Μαζί με την Πότα στη σκηνή όπως περήφανα μας εξιστορούσε ήταν η εκ διαμέτρου διαφορετική προσωπικότητα, η σπουδαία ηθοποιός μας Αλέκα Παΐζη. Μα πως αντέξατε την ρωτάγαμε μικροί εμείς στην ΚΝΕ αλλά και μεγαλύτεροι σ. και φίλοι. Η πίστη μας για ένα κόσμο καλύτερο μας απάνταγε. Τι ήθελες να τα παρατήσουμε; Δεν υπήρχε περίπτωση να κάνουμε πίσω
  • Μετά την αποφυλάκιση μπόρεσε και εδραιώθηκε σε ένα αντιδραστικό περιβάλλον, πάλεψε με ρουφιάνους, με το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων, χωροφύλακες που την παρακολουθούσαν και κατάφερε να ορθοποδήσει σαν επαγγελματίας και να γίνει σεβαστή από φίλους και εχθρούς μέχρι το τέλος της.
  • Στην Χούντα, στις 21 Απριλίου 67 συλλαμβάνεται και πάει εξορία στη Γυάρο, όπου γνωρίζει από κοντά και το μεγάλο μας ποιητή Γιάννη Ρίτσο. Κατά τη διάσπαση του Κόμματος, το ‘68, έχει και αυτή τα αντανακλαστικά που διέθετε το ΚΚΕ, έτσι ώστε να μην ενσωματωθεί στον τότε ανερχόμενο “ευρωκομμουνισμό” και να ανοίξει πολύχρονο μέτωπο εναντίον του, στη βάση υπεράσπισης των γενικών αρχών του μαρξισμού - λενινισμού. Μας έλεγε συνέχεια για το στέλεχος του ΚΚΕ-ΕΔΑ που τους έλεγε πως δεν πρόκειται να γίνει χούντα, λίγες ημέρες πριν αυτή εκδηλωθεί αλλά και την αντίδραση της μέσα στη σύσκεψη.
  • Με την μεταπολίτευση ανοίγει γραφεία του ΚΚΕ στην Αριστομένους παράλληλα με την Αθήνα και την de facto αναγνώριση του κόμματος. Ήταν ιδιαίτερα περήφανη για αυτή την κίνηση που μάλιστα είχε συναντήσει και την επιδοκιμασία του σ. Χαρίλαου Φλωράκη ΓΓ του κόμματος τότε.
  • Μαζί με άλλους Μακρονησιώτες-εξόριστους και νέα παιδιά της γενιάς του Πολυτεχνείου στήνουν το κόμμα και την ΚΝΕ σε όλα τα χωριά, πηγαίνει παντού, συμμετέχει, τρέχει με την περίφημη κλούβα της παντού και παλεύει καθημερινά.
  • Μετά την περίοδο της ανατροπής του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, και της κρίσης και διάσπασης του ΚΚΕ το ‘89- ‘91, όταν δήλωσε η ιστορία πως ξοφλήσαμε τάχθηκε κατά της διάλυσης του κόμματος και υπέρ της συνέχειας του, με τα σύμβολά του, την ιδεολογία του και τις αρχές του. Αυτό το έκανε πράξη και τις επόμενες δεκαετίες μέχρι τον θάνατο της.

 

Πέρα από τα γενικά στοιχεία μπορούμε να σημειώσουμε και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας της, με την πολυκύμαντη προσφορά και δοτικότητά της. Μπορούμε πέρα από αυτά, να θυμηθούμε και κωμικές στιγμές με τη σ. Πότα, με τις φωνές της σε όσους κάπνιζαν και έκαναν το λάθος να ανάψουν τσιγάρο μπροστά της.

Μία από τις πιο σοβαρές –στέρεες παρακαταθήκες της ήταν ότι συνέβαλε σοβαρά στη διάσωση και μετάδοση της ιστορικής μνήμης, όχι μόνο μέσω των αφηγήσεων και διηγήσεών της, αλλά και μέσω σοβαρών υλικών προσπαθειών, για την αποκάλυψη όλης της αλήθειας για την αντίσταση, για τις εκτελέσεις, για την κατοχή, τον εμφύλιο κ.λ.π. Πρωτοστάτησε για την ανέγερση μνημείων που να θυμίζουν τα φασιστικά εγκλήματα και τις εκατόμβες των νεκρών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η προσφορά της για την ανέγερση του μνημείου για τις εκτελέσεις στην Καλαμάτα το Φλεβάρη του 1944 που ήταν ουσιαστικά και αυτόπτης μάρτυρας. Για την Καλαμάτα πρωτοστάτησε για αυτό το μνημείο που τελικά η Δημοτική Αρχή το έχει ξεπετάξει απέναντι από το γήπεδο του Μεσσηνιακού μαζί με διάφορα μνημεία και άσχετα πράγματα, όπου δεν το επισκέπτονται ούτε σχολεία ούτε καν το κοντινό Πανεπιστήμιο. Επίσης για την ανέγερση του μνημείου στην Παλιόχουνη που ήταν χώρος εκτελέσεων από Γερμανούς. Μέσα από αυτά, την συμβολή της στην ΠΕΚΑΜ, στην ανάδειξη των ιστοριών για την Μακρόνησο, το Τρίκερι κ.λ.π. ήθελε να διδάσκονται οι νεότερες γενιές και να αποκρούεται η γελοία και αντιεπιστημονική προπαγάνδα που εξισώνει θύματα και θύτες, και που επιχειρεί να γράψει την ιστορία απ’ την ανάποδη για λογαριασμό των νικητών.

Η σ. Πότα έδινε χρήματα στο σπίτι του Αγωνιστή, στο ίδρυμα του ΚΚΕ για τους ηλικιωμένους αγωνιστές που προσφέρει ζεστασιά και ιατρική βοήθεια σε αγωνιστές και συγγενείς τους. Είχε συνεχή έγνοια για τα οικονομικά του κόμματος και βόηθαγε ποικιλοτρόπως. Είχε προσφέρει και με υλικά στην ανέγερση των γραφείων της ΕΠ Πελοποννήσου στην Πάτρα όπως και σε άλλα μνημεία του κόμματος. Άλλωστε στην τελευταία της επιθυμία δεν ξέχασε να δώσει και εκεί την πολύτιμη βοήθεια της,  μέσω της διαθήκη της στο κόμμα που αγαπούσε και στις νεότερες γενιές του.

Επίσης η σ. Πότα χωρίς να φαίνεται ή να το λέει έδινε χρήματα σε φτωχές και άπορες οικογένειες δίνοντας τους τεράστια βοήθεια σε πολλές και δύσκολες περιόδους της ζωής τους.

Αυτά τα χαρακτηριστικά της μας συντροφεύουν πάντα και αποτελούν παράδειγμα για όλους μας. Ιδιαίτερα τώρα σε μια περίοδο που τα οικονομικά του κόμματος δέχονται επίθεση από κάτι ξεμωραμένα λείψανα του φασισμού παρέα με την δικαστική εξουσία.

Η πιο σημαντική όμως παρακαταθήκη της είναι η αγάπη και ο θαυμασμός που εκφράστηκε στην κηδεία της και όλες εκείνες τις ημέρες. Κόσμος απλός, λαϊκός, με άλλες πολιτικές διαδρομές έλεγαν τα καλύτερα για την Πότα, για τη στάση της, για τους αγώνες της, για το κόμμα της και την πορεία της. Αυτό είναι για εμάς τους κομμουνιστές ο Φάρος μας, να μπορούμε να δρούμε μέσα σε λαϊκές μάζες, να μεγαλώνουμε τον περίγυρό δίπλα μας, να μας αντιμετωπίζουν με σεβασμό και εμπιστοσύνη, να μας δίνουν την βοήθεια τους με όποιο τρόπο μπορούν για την ανατροπή αυτού του σάπιου βασιλείου.

Ένα χρόνο μετά αλλά και για όλα τα επόμενα το πείσμα, οι αγώνες και η πίστη της σ. Πότας θα αποτελούν παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές κομμουνιστών και συναγωνιστών. Τώρα που τα σύννεφα του πολέμου είναι όλο και πιο κοντά στη χώρα μας, τα λόγια της σ. Πότας για την ειρήνη και τον πόλεμο που έζησε, γίνονται ακόμα πιο επίκαιροι οι στίχοι του συγκρατούμενου της Γιάννη Ρίτσου

Μάθαμε τώρα κάτι πράματα απλά, πολύ απλά,

πολύ σίγουρα, πως ο ουρανός αρχίζει απ’ το ψωμί,

 πως δεν είναι δίκιο άλλοι να βγάζουν το ψωμί κι άλλοι να τρώνε το ψωμί,

 πως δεν είναι δίκιο να φτιάχνουν κανόνια και να λείπουν τ’ αλέτρια – απλά πράματα

Βαδίζουμε μαζί τον δύσκολο, ανηφορικό δρόμο της αντίστασης και της ανυπακοής, τον μόνο όμως δρόμο που μπορεί να προσφέρει στην κοινωνία αυτό που πραγματικά αξίζει, έναν κόσμο ειρήνης, προόδου και ανάπτυξης με μοναδικό γνώμονα τον άνθρωπό και τις ανάγκες του. Αυτό το δρόμο μας έδειξε η σ. Πότα και σε αυτό το δρόμο θα την ακολουθούμε.

 

 

*Η ομιλία του Δημήτρη Οικονομάκου εκ μέρους της Τομεακής Επιτροπής Μεσσηνίας του ΚΚΕ στο πολιτικό μνημόσυνο για τον ένα χρόνο από το θάνατο της Πότας Κακκαβά