Ρωσική Επανάσταση: Κατάργηση των τάσεων /φραξιών - Η εργατική δημοκρατία στα όρια της

Τετάρτη, 30 Σεπτεμβρίου 2026 09:11

Ρωσική Επανάσταση: Κατάργηση των τάσεων /φραξιών - Η εργατική δημοκρατία στα όρια της

ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ

Του Σωτήρη Βλάχου

Στο κρίσιμο 10ο Συνέδριο του Κόμματος (Μάρτιος 1921), το οποίο συνέπεσε με την εξέγερση της Κρονστάνδης, ο Λένιν απάντησε στις θέσεις της Κολοντάι και της Εργατικής Αντιπολίτευσης ως εξής:

«Κοιτάξτε, εδώ έλεγαν ότι την παραγωγή πρέπει να τη διευθύνει το ‘πανρωσικό συνέδριο των παραγωγών’. Δυσκολεύομαι να βρω λέξεις για να χαρακτηρίσω αυτή την ανοησία…»

«Γιατί είναι φανερό πως οι θέσεις της ‘εργατικής αντιπολίτευσης’ χτυπούν ανοιχτά την απόφαση του 2^ου Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς για το ρόλο του Κομμουνιστικού κόμματος στην πραγματοποίηση της δικτατορίας του προλεταριάτου».

«Το ξέρουμε και μόνοι μας ότι έχουμε γραφειοκρατική σκουριά… υποφέρουμε από αυτό… Κάθε τι που μπορούμε να κάνουμε για να ξεπεραστεί η γραφειοκρατία με την ανάδειξη εργατών από τα κάτω θα το κάνουμε και θα δεχτούμε κάθε πραχτική υπόδειξη απ’ αυτή την άποψη»

Το συνέδριο υπερψήφισε τις θέσεις της πλατφόρμας των δέκα στην οποία ανήκε ο Λένιν.

«Ο μαρξισμός διδάσκει – και η διδασκαλία αυτή όχι μόνο έχει επιβεβαιωθεί επίσημα από όλη την Κομμουνιστική Διεθνή στις αποφάσεις του (1920) Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς, για το ρόλο του πολιτικού κόμματος του προλεταριάτου, αλλά έχει επιβεβαιωθεί πρακτικά από την επανάστασή μας – ότι μόνο το πολιτικό κόμμα της εργατικής τάξης είναι σε θέση να συνενώσει, να διαπαιδαγωγήσει και να οργανώσει την πρωτοπορία του προλεταριάτου και όλης της εργαζόμενης μάζας…» (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κομμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Η απόφαση αυτή τη φορά κατέληγε σε ένα τελεσίγραφο:

«… το συνέδριο καταδικάζει κατηγορηματικά τις παραπάνω απόψεις που εκφράζουν τη συνδικαλιστική και αναρχική παρέκκλιση και θεωρεί απαραίτητο: πρώτο να διεξαχθεί μια συνεχής και συστηματική πάλη ενάντια σ’ αυτές τις ιδέες, δεύτερο, το συνέδριο θεωρεί την προπαγάνδιση αυτών των ιδεών ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του ΚΚΠ».

Το συνέδριο απέρριψε και τις απόψεις των Τρότσκι / Μπουχάριν που υποστήριξαν την ενσωμάτωση των συνδικάτων στο κράτος, με λίγα λόγια την κρατικοποίηση των συνδικάτων.

Η απόφαση του 10^ου Συνεδρίου «Για την ενότητα του κόμματος», ανάφερε, ότι «όλες οι ομάδες και τάσεις του κόμματος έπρεπε να διαλυθούν και σε περίπτωση άρνησης τα στελέχη του κόμματος να διαγραφούν».

«… το συνέδριο θεωρεί διαλυμένες και δίνει εντολή να διαλυθούν αμέσως χωρίς εξαιρέσεις οι ομάδες που σχηματίστηκαν με βάση τη μια ή την άλλη πλατφόρμα (όπως η ομάδα της ‘εργατικής αντιπολίτευσης’… Η μη εκτέλεση αυτής της απόφασης του συνεδρίου συνεπάγεται τη χωρίς όρους και άμεση διαγραφή από το Κόμμα». (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κομμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Παρά το ότι τονίστηκε με τον πιο εμφαντικό τρόπο ότι η κατάργηση των τάσεων ήταν προσωρινό μέτρο, ήταν αυτή που θα διευκόλυνε, αλλά δεν καθόρισε, την πορεία προς τον εκφυλισμό του 1^ου Εργατικού Κράτους.

Ο Τρότσκι θα εκτιμήσει αργότερα ότι «Η απαγόρευση των ενδοκομματικών μερίδων είχε, το ξαναλέμε, την έννοια ενός εξαιρετικού μέτρου προορισμένου να πέσει σε αχρηστία από την πρώτη κιόλας σοβαρή καλυτέρευση της κατάστασης. Η Κεντρική Επιτροπή άλλωστε με εξαιρετική περίσκεψη εφάρμοζε τον καινούργιο νόμο και προπάντων νοιαζόταν να μην πνίξει την εσωτερική ζωή του Κόμματος».

Το συνέδριο δεν κατάργησε τον εσωτερικό διάλογο. Η απόφαση, όμως, για τη διάλυση των τάσεων, σε συνθήκες κατά τις οποίες το καθεστώς της δικτατορίας του προλεταριάτου ήταν σχεδόν παραλυμένο, ενίσχυσε τον συγκεντρωτισμό και, ειδικότερα, τη γραφειοκρατία του κράτους που ήταν ακόμα διαχωρισμένο από το κόμμα.

Η απόφαση για την προσωρινή κατάργηση των τάσεων είχε ως στόχο να διατηρήσει στη ζωή για λίγο ακόμα, το σοβιετικό κράτος, με την ελπίδα ότι θα λάμβανε βοήθεια από τη διεθνή επανάσταση. Ο Λένιν ήταν σίγουρος ότι το σοβιετικό πείραμα ήταν καταδικασμένο χωρίς αυτή τη βοήθεια.

Για τον Λένιν, η Ρωσική Επανάσταση δεν ήταν ένας αυτοτελής εθνικός σκοπός, αλλά η θρυαλλίδα για την παγκόσμια επανάσταση. Θεωρούσε τη Ρωσία ως τον «αδύναμο κρίκο» στην αλυσίδα του παγκόσμιου καπιταλισμού, ο οποίος έσπασε πρώτος λόγω του πολέμου.

Οι μπολσεβίκοι είχαν στρέψει το βλέμμα τους κυρίως στη Γερμανία όχι τυχαία, αφού διέθετε την πιο ισχυρή βιομηχανία στην Ευρώπη. Αν ενώνονταν οι πρώτες ύλες της Ρωσίας με τη γερμανική τεχνολογία, το σοσιαλιστικό μπλοκ θα ήταν ανίκητο. Το γερμανικό προλεταριάτο ήταν το πιο πολυάριθμο, μορφωμένο και πολιτικά οργανωμένο στον κόσμο (μέσω του SPD και αργότερα των Σπαρτακιστών, το κόμμα της Ρόζα Λούξεμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ).

Ο Λένιν εξέφρασε αυτή την αγωνία δεκάδες φορές στα συνέδρια του κόμματος: Στο 7^ο Συνέδριο του κόμματος τον Μάρτιο του 1918 θα πει, «Είναι απόλυτη αλήθεια ότι χωρίς τη γερμανική επανάσταση είμαστε χαμένοι. Ίσως όχι στην Πετρούπολη ή στη Μόσχα, αλλά θα συντριβούμε».

Τον Μάρτιο του 1919, στο 3ο Συνέδριο της Κομιντέρν, θα πει, «Η ύπαρξη της Σοβιετικής Δημοκρατίας δίπλα στα ιμπεριαλιστικά κράτη για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι αδιανόητη. Στο τέλος, είτε το ένα είτε το άλλο θα νικήσει».

Τον Ιούλιο του 1921 (3ο Συνέδριο των Σοβιέτ), θα πει, «Ήταν ξεκάθαρο για εμάς ότι χωρίς την υποστήριξη της διεθνούς, παγκόσμιας επανάστασης, ο θρίαμβος της προλεταριακής επανάστασης είναι αδύνατος».

Ο Τρότσκι ταυτόχρονα περιέγραψε με συγκλονιστικό τρόπο τη δημογραφική και κοινωνική αιμορραγία της ρωσικής εργατικής τάξης κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου (1917–1922).

Οι πιο συνειδητοποιημένοι, μαχητικοί και νέοι εργάτες των εργοστασίων (ειδικά από την Πετρούπολη και τη Μόσχα), που είχαν αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά της επανάστασης, εγκατέλειψαν τις μηχανές και στάλθηκαν στην πρώτη γραμμή του μετώπου για να σώσουν το σοβιετικό καθεστώς.

Ταυτόχρονα με το μέτωπο του 1^ου Παγκόσμιου Πολέμου, εξελισσόταν και ο εμφύλιος, ο οποίος ήταν επίσης εξαιρετικά αιματηρός. Όσοι από αυτούς τους πρωτοπόρους εργάτες δεν έχασαν τη ζωή τους στις μάχες, επέστρεψαν μετά από χρόνια σωματικά και ψυχικά εξαντλημένοι, «γέροι με άσπρα μαλλιά».

Η προλεταριακή δημοκρατία είχε μείνει χωρίς προλετάριους.