Η Άγνωση Ευρωπαϊκή Επανάσταση: «Η Σοσιαλιστική Διεθνής κατέρρευσε»

Τετάρτη, 07 Οκτωβρίου 2026 23:34

Η Άγνωση Ευρωπαϊκή Επανάσταση: «Η Σοσιαλιστική Διεθνής κατέρρευσε»

ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ

Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζα Λούξεμποργκ

Του Σωτήρη Βλάχου

Ο Καρλ Λίμπκνεχτ έμεινε στην ιστορία για τη ανυποχώρητη στάση του ενάντια στον 1^ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Λόγω των ριζοσπαστικών, αντιπολεμικών του ιδεών, διαγράφηκε από το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Έγινε πλατιά γνωστός για το σύνθημά του «Ο κύριος εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρα!».

Το 1916 συνελήφθη κατά τη διάρκεια μιας αντιπολεμικής διαδήλωσης στο Βερολίνο και καταδικάστηκε σε φυλάκιση για εσχάτη προδοσία, από την οποία αποφυλακίστηκε με γενική αμνηστία λίγο πριν τη λήξη του πολέμου το 1918. Κατά τη Νοεμβριανή Επανάσταση του 1918, ο Λίμπκνεχτ διακήρυξε τη δημιουργία μιας «Ελεύθερης Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Γερμανίας».

Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1919, ηγήθηκε μαζί με τη Ρόζα Λούξεμπουργκ της αποτυχημένης Εξέγερσης των Σπαρτακιστών με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησης. Στις 15 Ιανουαρίου 1919, μετά την καταστολή της εξέγερσης, ο Καρλ Λίμπκνεχτ και η Ρόζα Λούξεμπουργκ εντοπίστηκαν από παραστρατιωτικές ομάδες (Freikorps) που δρούσαν με την ανοχή της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης. Αφού βασανίστηκαν άγρια, δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ την ίδια ημέρα στο Βερολίνο. Έκτοτε, το όνομά του αποτελεί διαχρονικό σύμβολο της επαναστατικής Αριστεράς και του αντιπολεμικού κινήματος παγκοσμίως.

Τώρα στο ζήτημα της ψηφοφορίας στη Βουλή για τις πολεμικές πιστώσεις που άνοιγαν τον δρόμο για τον Παγκόσμιο Πόλεμο, η ηγεσία έθεσε και θέμα κομματικής πειθαρχίας αναγκάζοντας όλους, και τον Λίμπκνεχτ, να δεχθούν την απόφαση. Η ανακοίνωση της κοινοβουλευτικής ομάδας δικαιολόγησε την ανατροπή της θέσης της 2^ης Διεθνούς που αποτέλεσε την προμετωπίδα των σοσιαλιστών για δεκαετίες πάνω στο ζήτημα του πολέμου με τον ακόλουθο τρόπο: «Τώρα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το σιδερένιο γεγονός του πολέμου… Σήμερα δεν πρέπει να αποφασίσουμε υπερ ή κατά του πολέμου, αλλά… για την υπεράσπιση της χώρας… Η σοσιαλδημοκρατία των ευρωπαϊκών δυτικών δυνάμεων έχει κάνει κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποτρέψει τον πόλεμο… τι να κάνουμε;… Εμείς στη Γερμανία… έπρεπε να προστατέψουμε τη χώρα με την περισσότερο αναπτυγμένη σοσιαλδημοκρατία από την επαπειλούμενη δουλεία στη Ρωσία… Μια σκλαβωμένη από το Τσάρο Γερμανία θα οδηγούσε σε υποχώρηση το σοσιαλιστικό κίνημα σε όλο τον κόσμο, όχι μόνο στη Γερμανία, για δεκαετίες». (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κομουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Ο Καρλ Λίμπκνεχτ θα διαφοροποιηθεί πολύ λίγο αργότερα. «Θα έπρεπε να είχα φωνάξει ‘Όχι… Έκανα ένα σοβαρό λάθος». Η Ρόζα Λούξεμπουργκ αντέδρασε και αυτή άμεσα: «Στις 4 Αυγούστου του 1914 η γερμανική σοσιαλδημοκρατία υπέβαλε την παραίτησή της και την ίδια στιγμή η Σοσιαλιστική Διεθνής κατέρρευσε… Η κατάρρευση αυτή δεν έχει όμοιο της στη μέχρι τώρα Ιστορία… η Διεθνής είτε θα παραμείνει ένας σωρός ερείπια ακόμα και μετά τη λήξη του πολέμου είτε η αναγέννηση της θα ξεκινήσει στο έδαφος της ταξικής πάλης».

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ, επίσης, ήταν μαζί με τον Λίμπκνεχτ, ηγετική μορφή του μαρξισμού στη Γερμανία. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν κορυφαία Γερμανοπολωνή μαρξίστρια θεωρητικός, φιλόσοφος και επαναστάτρια, μία από τις πιο εμβληματικές και επιδραστικές προσωπικότητες του παγκόσμιου σοσιαλιστικού κινήματος. Μαζί με τον Καρλ Λίμπκνεχτ ίδρυσε την αντιπολεμική «Ένωση Σπάρτακος» και στη συνέχεια το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας.

Ανέπτυξε δικές της οικονομικές και πολιτικές θεωρίες. Αντιτάχθηκε σθεναρά στον «ρεβιζιονισμό» (την ιδέα ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να επιτευχθεί σταδιακά μέσω μεταρρυθμίσεων και όχι μέσω επανάστασης), γράφοντας το περίφημο έργο «Κοινωνική Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση;» Άσκησε έντονη κριτική στον Λένιν για τις μεθόδους του, τις οποίες θεωρούσε αυταρχικές. Τους τελευταίους όμως μήνες της ζωής της θα αναθεωρήσει πολλές από τις απόψεις της πάνω στο ζήτημα των μεθόδων του Λένιν.

Χαιρέτησε τη Ρωσική Επανάσταση με ένα διθυραμβικό, μοναδικό τρόπο: «Όλη η επαναστατική τιμή και η ικανότητα δράσης που έλειπε από τη δυτική σοσιαλδημοκρατία βρέθηκε στους Μπολσεβίκους… Η εξέγερσή τους τον Οκτώβρη, πραγματικά, δεν έσωσε μόνο τη Ρωσική Επανάσταση, αλλά έσωσε και την τιμή του διεθνούς σοσιαλισμού».