Η γιορτή της Πεντηκοστής αναφέρεται στα παράδοξα γεγονότα που συνέβησαν πενήντα ημέρες μετά την Ανάσταση του Χριστού στην Ιερουσαλήμ και περιλαμβάνουν την ξαφνική κάθοδο του Αγίου Πνεύματος σε σχήμα πύρινων γλωσσών, την επιφοίτηση των Αποστόλων που άρχισαν να μιλάνε ξένες γλώσσες (γλωσσολαλιά), τη μαζική βάπτιση νέων πιστών κ.ά. Όλα αυτά φέρονται ότι οδήγησαν στη δημιουργία της πρώτης χριστιανικής κοινότητας, γι’ αυτό και η Πεντηκοστή θεωρείται ως η γενέθλια ημέρα της Χριστιανικής Εκκλησίας. Τα γεγονότα περιέχονται σε ένα μόνο βιβλίο της Καινής Διαθήκης, τις Πράξεις των Αποστόλων, που γράφτηκε αρκετά αργότερα (στα τέλη του 1^ου ή και τις αρχές του 2^ου αιώνα). Αντίθετα, στα κανονικά ευαγγέλια ο Ιησούς μεταδίδει (εμφυσά) το Άγιο Πνεύμα στους μαθητές του αμέσως μετά την Ανάστασή του, χωρίς καμία άλλη διαδικασία, ενώ και οι άλλοι πρωταγωνιστές (όπως η μητέρα του η Παναγία, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος κ.ά.) περιγράφονται ως φορείς του Αγίου Πνεύματος.  

Είναι γεγονός ότι και στα τέσσερα ευαγγέλια το Άγιο Πνεύμα εμφανίζεται πριν ακόμα τη γέννηση του Χριστού, όταν ο αρχάγγελος διαβεβαιώνει τη Μαριάμ (που απορεί πώς θα γεννήσει τον Ιησού αφού δεν έχει συνευρεθεί με τον Ιωσήφ) ότι «Πνεύμα Άγιο θα κατέβει σε σένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει» (Λουκ. 1:35). Όταν ο Ιωσήφ απορεί για την εγκυμοσύνη της μνηστής του, άλλος άγγελος εμφανίζεται στο όνειρό του για να τον διαβεβαιώσει ότι «αυτό που θα γεννηθεί από αυτήν είναι από το Άγιο Πνεύμα» (Ματθ. 1:20). Το Άγιο Πνεύμα επανέρχεται όταν ο Ιωάννης ο Βαπτιστής προαναγγέλλει στους μαθητές του πως ενώ ο ίδιος τους βαπτίζει απλώς «μέσα στο νερό», ο Χριστός θα τους βαπτίσει «μέσα στο Άγιο Πνεύμα» (Μαρκ. 1:8). Η αποκορύφωση σημειώνεται αμέσως μετά την Ανάσταση, όταν ο Ιησούς μπαίνει ξαφνικά στο χώρο που βρίσκονταν οι μαθητές μέσα από κλειστές πόρτες (!) φυσώντας ολόγυρα και αναφωνώντας: «Πάρτε Πνεύμα Άγιο» (Ιω. 20:22).

Τι μπορεί λοιπόν να  συνέβη; Πριν προχωρήσουμε, πρέπει να σημειώσουμε ότι η Πεντηκοστή ήταν ήδη μια σπουδαία γιορτή για τους Εβραίους, που ονομαζόταν Σαβουώτ (δηλ. γιορτή των εβδομάδων) και έπεφτε επτά εβδομάδες μετά το Εβραϊκό Πάσχα, όταν γιορταζόταν η Έξοδος των Εβραίων από την Αίγυπτο (που τοποθετείται στο 1314 π.Χ.). Η εβραϊκή Πεντηκοστή είχε αρχικά θεσπιστεί ως αγροτική γιορτή του θερισμού αλλά αργότερα εξελίχτηκε ως θρησκευτική, καθώς τότε γιορταζόταν η κάθοδος του Μωυσή από το Όρος Σινά με τις Δέκα Εντολές. Εντούτοις είχε κρατήσει και τον αγροτικό χαρακτήρα της, καθώς εκείνη την ημέρα ο αρχηγός κάθε οικογένειας πρόσφερε στο Θεό ένα δεμάτι κριθάρι, που συμβόλιζε την επιθυμία για ειρηνική σχέση μαζί του. Οι προσφορές αυτές, που λέγονταν «απαρχές», γίνονταν μέσω του ιερατείου, αρχικά στη Σκηνή του Μαρτυρίου (όπου πίστευαν ότι κατοικούσε ο Θεός) και αργότερα στο Ναό του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ.

Όπως γίνεται φανερό από τα παραπάνω, αρκετά στοιχεία της χριστιανικής Πεντηκοστής απαντούν και στην εβραϊκή, με πιθανή εξαίρεση τον αγροτικό χαρακτήρα (ο οποίος όμως, όπως θα δούμε, υποκρύπτεται με συμβολικά χαρακτηριστικά). Το πρώτο στοιχείο είναι αυτό της ουράνιας καθόδου, που στη μεν εβραϊκή Πεντηκοστή σημαίνεται με την κάθοδο του Μωυσή από το Όρος Σινά μεταφέροντας τις πλάκες με τις Δέκα Εντολές που είχε λάβει από το Θεό, στη δε χριστιανική Πεντηκοστή συμβολίζεται με την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, που αποστέλλεται από το Θεό για να οδηγήσει τους ανθρώπους «εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιω. 16:13). Οι Δέκα Εντολές συνδέονται με το Άγιο Πνεύμα και από άλλη άποψη, όχι τόσο θεολογική αλλά ψυχολογική: όπως ο Μωυσής μετέφερε τις Δέκα Εντολές ως ανανέωση της «συμφωνίας» (διαθήκης) με το Θεό που είχε κάνει ο Αβραάμ, έτσι και το Άγιο Πνεύμα λειτουργεί ως επικυρωτής της υπόσχεσης που είχε δώσει ο Ιησούς στους μαθητές του να μη τους εγκαταλείψει.

Στη συνέχεια έχουμε το στοιχείο της φωτιάς μέσα από τις πύρινες γλώσσες, που κατεβαίνουν από τον ουρανό με ένα δυνατό ήχο και στέκονται πάνω από τους δώδεκα μαθητές που βρίσκονται συγκεντρωμένοι σε ένα μέρος αναμένοντας την ουράνια βοήθεια. Κατά παρόμοιο τρόπο, στο βιβλίο της Εξόδου (κεφ. 19), ο Μωυσής βρίσκεται με τους Ισραηλίτες στην έρημο και ανεβαίνει στο Όρος Σινά, μετά από πρόσκληση του ίδιου του Θεού (!) για να παραλάβει τις Δέκα Εντολές. Όταν φτάνουν στους πρόποδες του βουνού, εμφανίζεται ένα σύννεφο καπνού, με το οποίο κατεβαίνει ο Θεός μέσα σε φωτιά και σεισμό. Η φωτιά εμφανίζεται και στο περιστατικό της βάτου, που φλεγόταν αλλά δεν καιγόταν, μέσα από το οποίο ο Θεός καλεί το Μωυσή να ηγηθεί της εξόδου των Ισραηλιτών. Σύμφωνα με το βιβλίο τη Εξόδου (κεφ. 3), ένας άγγελος εμφανίζεται «σε μια φλόγα φωτιάς από τη μέση ενός θάμνου», μέσα από τον οποίο στη συνέχεια ο Θεός απευθύνεται στον Μωυσή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το στοιχείο του θερισμού, που χαρακτήριζε αρχικά την εβραϊκή Πεντηκοστή, καθώς απαντά και στα ευαγγέλια. Στο ευαγγέλιο του Ματθαίου (9:37), για παράδειγμα, ο Ιησούς βλέποντας τον όχλο που τον ακολουθούσε να μοιάζει με κοπάδι που δεν έχει ποιμένα, τον λυπήθηκε και είπε: «ο θερισμός είναι πολύς και οι εργάτες λίγοι· παρακαλέστε τον Κύριο του θερισμού να στείλει εργάτες για να θερίσουν» (υπονοώντας βέβαια τον πνευματικό θερισμό, δηλ. την καλλιέργεια των ανθρώπων). Στους βιβλικούς χρόνους, η εβραϊκή γιορτή καθόριζε την αρχή της περιόδου θερισμού του σιταριού και το θερισμό του κριθαριού. Την ημέρα αυτή οι Ισραηλίτες έρχονταν από κάθε γωνιά όπου κατοικούσαν για να προσφέρουν στο Ναό του Σολομώντα τους πρώτους καρπούς και να ευχαριστήσουν το Θεό. Γι’ αυτό και η γιορτή ονομαζόταν επίσης Χαγκ Ακατσίρ (γιορτή του Θερισμού) και Γιομ Αμπικουρίμ (Γιορτή των Πρώτων Φρούτων).

Κορυφαία στιγμή της Πεντηκοστής είναι ασφαλώς το φαινόμενο της γλωσσολαλιάς, δηλ. της ικανότητας των μαθητών να μιλούν σε διάφορες γλώσσες, που δεν είχαν διδαχτεί. Η γλωσσολαλιά ήταν ήδη γνωστή στον αρχαίο κόσμο και ασκείτο σε θρησκευτικά πλαίσια. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι η Πυθία που όταν ερχόταν σε έκσταση έβγαζε ασυνάρτητες κραυγές, τις οποίες οι ιερείς μετέτρεπαν σε χρησμούς με διφορούμενη σημασία. Κατά παρόμοιο τρόπο, στο χριστιανικό πλαίσιο εμφανίστηκαν σύντομα «διερμηνείς», που (σύμφωνα με τον Απ. Παύλο) μετέφραζαν και εξηγούσαν το περιεχόμενο της γλωσσολαλιάς. Στο περιστατικό της Πεντηκοστής, γνωρίζουμε ότι οι απόστολοι άρχισαν να μιλούν στις γλώσσες των διαφόρων εθνοτήτων που βρίσκονταν στην Ιερουσαλήμ (Πάρθοι, Μήδοι, Ελαμίτες, Μεσοποτάμιοι, Φρύγες, Αιγύπτιοι, Λίβυοι, Ρωμαίοι, Κρήτες και Άραβες) και όχι σε μια ακατάληπτη ή άγνωστη γλώσσα (όπως συνέβη αργότερα με τις λεγόμενες Χαρισματικές κοινότητες της Πεντηκοστής).

Κάποιες από τις γλώσσες που αναφέρονται θεωρούνταν ήδη χαμένες, όπως αυτή που μιλούσαν οι Ελαμίτες, ένας αρχαίος λαός που κατοικούσαν στο σημερινό ΝΔ Ιράν με πρωτεύουσα τα Σούσα (που έγινε αργότερα η πρωτεύουσα των Περσών). Παλιά γλώσσα μιλούσαν και οι Μήδοι, άλλος αρχαίος λαός της ίδια περιοχής, τους οποίους είχε ενσωματώσει ο βασιλιάς Κύρος της Περσίας από τον 6^ο π.Χ. αιώνα (εξού και οι Μηδικοί Πόλεμοι). Άλλη ξεχασμένη γλώσσα ήταν η Ακκαδική (κλάδος των Αφροασιατικών γλωσσών), που μιλιόταν παλιότερα στην περιοχή της Μεσοποταμίας (σημερινό Ιράκ) κυρίως από τους Ασύριους και τους Βαβυλώνιους. Από την άλλη, κάποιες εθνότητες είχαν εξελληνιστεί, όπως οι Φρύγες, αρχαίος λαός από τη Θράκη που είχαν υποταχτεί από τον Μ. Αλέξανδρο και μιλούσαν μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που έμοιαζε με την ελληνική. Όσο για τους Άραβες, μάλλον υπονοούνται οι Ναβαταίοι, που είχαν έντονες εμπορικές επαφές  στην ανατολική Μεσόγειο και αρκετοί είχαν προσχωρήσει στον Ιουδαϊσμό.

Εντελώς άλλο πράγμα είναι η γλωσσολαλιά που ασκείται σήμερα από μέλη των λεγόμενων Χαρισματικών και Πεντηκοστιανών ομάδων, που υποστηρίζουν ότι μιλούν ξένες γλώσσες κατά τη διάρκεια των προσευχών τους. Σύμφωνα με γλωσσολογικές μελέτες, η σύγχρονη γλωσσολαλιά δεν περιέχει μια δομημένη γλώσσα, αλλά άναρθρες κραυγές ή στην καλύτερη περίπτωση αποσπασματικές φράσεις ή ανοικτές συλλαβές. Επίσης η γλωσσολαλιά δεν ταυτίζεται με τη γλωσσική λειτουργία, καθώς έχει παρατηρηθεί αυξημένη δραστηριότητα στα κέντρα του εγκεφάλου που ελέγχουν τις συναισθηματικές λειτουργίες και μειωμένη δραστηριότητα στα κέντρα που συνδέονται με τη γλώσσα. Η γλωσσολαλιά των Χαρισματικών ομάδων ενδέχεται τέλος να υποκρύπτει κάποια ψυχολογική διαταραχή, όπως σχιζοφρένεια και μανιοκαταθλιπτική ψύχωση ή να είναι σύμπτωμα νευρολογικών διαταραχών. Όταν μάλιστα η ακατάληπτη ομιλία συνοδεύεται από κατάσταση έκστασης, ο ομιλών χάνει συχνά την επαφή του με το περιβάλλον.

Μετά από τα παραπάνω, είναι δυνατό να προσδιορίσουμε (έστω μερικώς) τι ακριβώς συνέβη εκείνο το απόγευμα της Πεντηκοστής στην Ιερουσαλήμ; Μια έμμεση απάντηση μπορεί να μας προσφέρει η κατάληξη της γνωστής ιστορίας του Πύργου της Βαβέλ, σύμφωνα με την οποία ο Θεός ανάμειξε (σύγχυσε) τις γλώσσες των ανθρώπων, λόγω της οίησής τους να φτάσουν μέχρι τον ουρανό, με αποτέλεσμα να μη μπορούν να συνεννοηθούν και τελικά να εγκαταλείψουν το εγχείρημα. Σύμφωνα με μια μεταγενέστερη ερμηνεία, τα δύο περιστατικά λειτουργούν σαν δύο αντίθετοι πόλοι, από τους οποίους ο δεύτερος διορθώνει τον πρώτο: οι γλώσσες που κάποτε αναμίχθηκαν λόγω του θράσους των ανθρώπων να φτάσουν το Θεό (δηλ. της ύβρεως), αυτή τη φορά απελευθερώνονται από τον ίδιο το Θεό (με την επιφοίτηση του Αγ. Πνεύματος) δίνοντας στους ανθρώπους τη δυνατότητα να ξαναβρούν την ισορροπία τους και τη φρόνηση. Λέτε κάποτε να αρχίσει πάλι να μιλά όλος ο κόσμος την ίδια γλώσσα (αλλά για καλό σκοπό); Ίδωμεν!