Σύμφωνα με το ευαγγέλιο του Λουκά (που φέρεται ότι γράφτηκε πριν τα τέλη του 1^ου αιώνα), ο Ιωάννης ήταν γιος του ιερέα Ζαχαρία, που υπηρετούσε στον περίφημο Ναό του Σολομώντας στην Ιερουσαλήμ. Η μητέρα του, Ελισάβετ, δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει για πολλά χρόνια μέχρις ότου ένας άγγελος επισκέφτηκε τον εμβρόντητο Ζαχαρία στο Ναό και του ανακοίνωσε ότι επιτέλους εισακούστηκαν οι δεήσεις του και ότι θα αποκτήσει ένα γιο, που θα ονομαστεί Ιωάννης και θα γίνει διάσημος σε όλο το Ισραήλ. Επειδή όμως ο Ζαχαρίας τόλμησε να εκφράσει τη δυσπιστία του λόγω της προχωρημένης ηλικίας του και της στειρότητας της γυναίκας του, τιμωρήθηκε από τον άγγελο με απώλεια της φωνής του για όλο το διάστημα της εγκυμοσύνης της Ελισάβετ. Στην πραγματικότητα φέρεται να έμεινε μουγγός για πάνω από 280 μέρες (αν στους εννέα μήνες προσθέσουμε τις οκτώ ημέρες μέχρι την περιτομή)!

Σύγχρονοι μελετητές έχουν προσπαθήσει να δώσουν μια λογικοφανή εξήγηση του περιστατικού της αφωνίας του Ζαχαρία, θεωρώντας ότι με αυτό τον τρόπο περιγράφεται η έκπληξη του ηλικιωμένου ιερέα, που πρέπει να «του κόπηκε η λαλιά», όπως λέμε μεταφορικά, όταν έμαθε για την εγκυμοσύνη. Και τούτο διότι το περιστατικό δεν μαρτυρείται σε καμία άλλη πηγή (χριστιανική ή ιουδαϊκή), ούτε ακόμα και στο λεγόμενο Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου, που αποδίδεται στον αδελφό του Ιησού (αν και χρονολογείται στα τέλη του 2^ου αιώνα). Σε αυτό το έργο μάλιστα, ο Ιωάννης φυγαδεύεται μετά τη γέννησή του από την Ελισάβετ για να γλυτώσει από το μανιακό βασιλιά Ηρώδη που θέλει να εξολοθρεύσει όλα τα νεογέννητα της περιοχής μετά τη γέννηση του Ιησού. Η Ελισάβετ για να σώσει τον Ιωάννη καταφεύγει απεγνωσμένη στα βουνά, τα οποία ανοίγουν στα δύο για να κρύψουν το μελλοντικό βαπτιστή! Ο Ηρώδης στέλνει στρατιώτες στο Ζαχαρία για να μάθει πού κρύβεται ο μικρός Ιωάννης και όταν αυτός αρνείται να ομολογήσει δολοφονείται μέσα στο θυσιαστήριο!

Αν και η παραπάνω διήγηση δεν έχει γίνει αποδεκτή από την επίσημη Εκκλησία, το περιστατικό της αφωνίας του Ζαχαρία δεν πρέπει να είναι άσχετο με τη μεταγενέστερη σύνδεση της Γέννησης του Ιωάννη (24 Ιουνίου) με τα έθιμα του Κλήδονα, στα οποία δεσπόζει το περίφημο «αμίλητο νερό». Σύμφωνα με αυτό, το απόγευμα της παραμονής (23 Ιουνίου) ένα μικρό κορίτσι (με τους δύο γονείς εν ζωή) πηγαίνει σε μια πηγή ή ένα πηγάδι και παίρνει νερό με το δοχείο του κλήδονα. Το μεταφέρει στο σπίτι χωρίς να μιλήσει και αν δεν τα καταφέρει το χύνει και φέρνει άλλο. Όταν φτάσει στον προορισμό του χύνει το νερό σε δοχείο με στενό λαιμό για να μη φαίνονται τα αντικείμενα όταν ανοιχτεί ο κλήδονας. Ακολούθως όσοι παίρνουν μέρους φέρνουν διάφορα μικροαντικείμενα (δαχτυλίδια, δαχτυλήθρες, καρφίτσες, κουμπιά) και τα ρίχνουν μέσα στο νερό, αφού τα αφιερώσουν σε κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο. Ακολουθεί το κλείδωμα του δοχείου, καθώς απαγγέλουν δίστιχα.

Στη συνέχεια ο κλήδονας σκεπάζεται με πανί ή κόκκινο μαντήλι και στεφανώνεται με φύλλα κομμένα από κορίτσι με τους δυο γονείς εν ζωή. Μετά τη δύση του ηλίου τα κορίτσια βγάζουν το κλειδωμένο αγγείο στο ύπαιθρο ή το τοποθετούν ή κάτω από δέντρο, ενώ το φυλάνε με βάρδιες. Πριν την ανατολή του ηλίου το αγγείο μεταφέρεται μέσα στο σπίτι και όταν μαζεύονται τα κορίτσια που έχουν βάλει αντικείμενα αρχίζει η τελετή του ανοίγματος από αυτόν που το κλείδωσε. Μια γυναίκα δίνει το κόκκινο ύφασμα σε ένα μικρό παιδί που το βάζει στο κεφάλι ή το λαιμό του και αφού βάλει το χέρι του μέσα στο αγγείο, αρχίζει να βγάζει ένα-ένα τα αντικείμενα σε τυχαία σειρά, ενώ τραγουδιούνται δίστιχα («Ανοίξετε τον κλήδονα με τ΄Αϊ-Γιαννιού τη χάρη κι όποια είναι καλοριζίκη το βασιλιά να πάρει»). Όταν οι κοπέλες επιστρέφουν στα σπίτια τους προσέχουν ποιο όνομα θα πρωτακούσουν στο δρόμο, διότι πιστεύουν ότι αυτό το όνομα θα έχει ο άνδρας που θα πάρουν.

Εκτός από το στοιχείο του νερού, κάτι που επίσης συνδέθηκε με το πρόσωπο του Ιωάννη ήταν η φωτιά με την κυριολεκτική και μεταφορική έννοια της λέξης. Η χρήση της φωτιάς (ως εικόνας κάθαρσης) από το μελλοντικό βαπτιστή συνδέεται με την απόφασή του να μην ακολουθήσει το ιερατικό επάγγελμα του πατέρα του, το οποίο ήταν κληρονομικό, σύμφωνα με το Μωσαϊκό Νόμο. Ειδικοί μελετητές πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται πιθανότατα στη μητέρα του Ιωάννη, η οποία πρέπει να είχε κάνει «τάμα», αν μείνει έγκυος, να αφιερώσει το γιο της στο Θεό. Αυτό προκύπτει από τη διήγηση του ευαγγελίου του Λουκά (1:15), όπου ο άγγελος προλέγει στον Ζαχαρία ότι το παιδί που θα γεννηθεί «δεν θα πιει κρασί και οινοπνευματώδη». Στην Ιουδαϊκή παράδοση υπήρχε η κατηγορία των Ναζιραίων (και όχι Ναζωραίων), ασκητών που αφιερώνονταν στο Θεό, δεν ξυρίζονταν και δεν έπιναν ποτέ οινοπνευματώδη. Η ζωή που ακολούθησε ο Ιωάννης, σε συνδυασμό με την εικονογράφησή του οδηγεί στο συμπέρασμα ότι και αυτός πρέπει να υπήρξε ένας Ναζιραίος της εποχής.

Η κατάληξη αυτή δεν πρέπει να ήταν όμως τόσο ανώδυνη για τον Ιωάννη και την οικογένειά του. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι πρέπει να επήλθε σοβαρή διαφωνία μεταξύ των γονέων του, που πιθανότατα υποκρύπτεται στην «εξαφάνιση» του Ζαχαρία από τη συνέχεια της ευαγγελικής διήγησης (όταν η Ελισάβετ δέχεται την επίσκεψη της μητέρας του Ιησού) αλλά και στο φτωχικό τρόπο ζωής που ακολούθησε ο Ιωάννης, αν και γιος ιερέα. Οι ιερείς (κοέν-κοχανίμ στα εβραϊκά) ήταν μια κληρονομική τάξη που καταγόταν από τη γενιά του Ααρών, αδελφού του Μωυσή, εκτελούσαν αποκλειστικά θυσίες ζώων στο Ναό του Σολομώντα και απολάμβαναν ειδικών προνομίων. Αντ’ αυτών, ο Ιωάννης εγκατέλειψε την πατρική στέγη, φόρεσε ένα φτωχικό χιτώνα και κατέληξε σε μια ήσυχη τοποθεσία κοντά στον ποταμό Ιορδάνη, όπου τρεφόταν με ότι έβρισκε εκεί. Σύντομα άρχισε να κηρύττει το τέλος του κόσμου καλώντας τους ανθρώπους να μετανοήσουν και επιτιθέμενος σε κάθε μορφή εξουσίας.

Ένας τρόπος που χρησιμοποιούσε για να προσελκύσει τους περαστικούς ήταν το βάπτισμα, το οποίο συμβόλιζε τον καθαρισμό του ανθρώπου, όχι μόνο σωματικά αλλά και ψυχικά. Ο άλλος τρόπος ήταν ένα συνταρακτικό κήρυγμα για μετάνοια, με τρόπο που θύμιζε το μελλοντικό κήρυγμα του Ιησού (π.χ. όποιος έχει δυο χιτώνες να δίνει τον ένα σε αυτόν που δεν έχει, να μη συκοφαντεί και να μην εκμεταλλεύεται ο ένας τον άλλον κλπ.). Άλλωστε κι ο Ιησούς, τον οποίον το ευαγγέλιο του Λουκά παρουσιάζει ως συγγενή του, φέρεται ότι υπήρξε μαθητής του και βαπτίστηκε από αυτόν στον Ιορδάνη. Για να γίνει πιο πειστικός, ο Ιωάννης χρησιμοποιούσε την εικόνα του δέντρου που όταν δεν κάνει καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Έτσι και στη ζωή των ανθρώπων, όποιος δεν κάνει καλά έργα (όπως αυτά που αναφέρθηκαν πιο πάνω) θα έρθει η στιγμή που θα πεταχτεί στο «πυρ το εξώτερον» (δηλ. στην καταστροφή), όταν έρθει η ώρα της αποκατάστασης του κόσμου, για την οποία πίστευε ότι πλησίαζε.

Δεν πρέπει να είναι λοιπόν τυχαίο ότι η γιορτή της Γέννησης του Βαπτιστή συνδέθηκε και με τις φωτιές που άναβαν την παραμονή σε πλατείες ή σταυροδρόμια, πάνω από τις οποίες πηδούσαν μικροί και μεγάλοι, κάνοντας ευχές για υγεία. Η διαδικασία ήταν αρκετά ανταγωνιστική, καθώς κάθε γειτονιά ήθελε να παρουσιάσει τη μεγαλύτερη φωτιά, στην οποία έριχναν εύφλεκτα άχρηστα αντικείμενα του σπιτιού αλλά και το μαγιάτικο στεφάνι. Στην Κορώνη τις φωτιές τις έλεγαν «φουνταρίες», άναβαν τρεις στη σειρά σε κάθε γειτονιά και τις πήδαγαν διαδοχικά λέγοντας «σιδερένια η μέση σου». Έψηναν επίσης σκόρδα στη θράκα και έτρωγαν από μια «πουρίδα» για το λαιμό. Το έθιμο έχει εμπνεύσει μεγάλους δημιουργούς, όπως το Γ. Σεφέρη (με το ποίημα «Φωτιές του αϊ-Γιάννη»), το Ρώσο Μουσόργκσκι (με το συμφωνικό ποίημα «Η Νύχτα του Αγίου Ιωάννη στο Φαλακρό Βουνό»), ενώ εμφανίζεται και στην ταινία της Φίνος Φιλμ «Μανταλένα», με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και το Δημήτρη Παπαμιχαήλ.

Χρόνια πολλά!