Ρωσική Επανάσταση: Η νίκη στον εμφύλιο και οι αναρχικοί (Β’ μέρος)

Κυριακή, 20 Σεπτεμβρίου 2026 00:26

Ρωσική Επανάσταση: Η νίκη στον εμφύλιο και οι αναρχικοί (Β’ μέρος)

ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ

Του Σωτήρη Βλάχου

Η δικτατορία του προλεταριάτου, η ανάγκη επιβολής περιορισμών στις ανατραπείσες τάξεις, μέχρι η νέα άρχουσα τάξη, η εργατική, να αποκτήσει αρκετή δύναμη, μέσα και από την διεθνή επανάσταση, ήταν αντίληψη που οι αναρχικοί δεν αποδέχονταν. Δεν μπορούσαν να αντιληφθούν τη διαφορά ποιότητας και ιστορικού ρόλου του αστικού κράτους, του αστικού κοινοβουλίου, από αυτή των εκλεγμένων εργατών, αγροτών και στρατιωτών.

Η αντίληψή τους ήταν ότι όπου επικρατούν οι αναρχικοί υπάρχει απόλυτη ισότητα και ελευθερία, κάτι φυσικά που και ο ίδιος ο Μαχνό αναγκάστηκε να παραβιάσει μέσα από τις δυσκολίες που δημιουργούνταν από την αντίδραση των τάξεων που ανατράπηκαν.

Δυστυχώς, αυτές οι αντιλήψεις των αναρχικών θα τους φέρουν σε σύγκρουση με τον Κόκκινο Στρατό.

Το κίνημα άντεξε μέχρι το 1921. Με τις θέσεις και τη δράση του, όχι μόνο δεν κατάφερε να κερδίσει την υποστήριξη της βιομηχανικής εργατικής τάξης των μεγάλων πόλεων (όπως το Χάρκοβο ή το Ντονέτσκ – αυτές οι κοινωνικές δυνάμεις στράφηκαν κυρίως προς τους μπολσεβίκους) αλλά έχασε σταδιακά και τη στήριξη της αγροτικής του βάσης.

Όμως είμαστε πια στο σταυροδρόμι της Ιστορίας όπου τεράστια διεθνή γεγονότα αλλάζουν όλες τις ισορροπίες και στην ίδια την Ουκρανία. Η ήττα της Γερμανίας στον Παγκόσμιο Πόλεμο και η παράδοσή της, έφερε την επανάσταση στη χώρα στο προσκήνιο και, μαζί με αυτήν, θα έφερνε λίγο αργότερα και τον μπολσεβικισμό στην Ευρώπη.

Στην Ουκρανία ο αντίκτυπος ήταν άμεσος. Σχηματίσθηκε «Προσωρινή Κυβέρνηση Εργατών και Αγροτών της Ουκρανίας» που αμέσως διακήρυξε «τη μεταβίβαση της γης και των εργοστασίων στους αγρότες και τους εργάτες».

Η προέλαση και ο αποφασιστικός ρόλος του Κόκκινου Στρατού έγιναν δεχτά με ενθουσιασμό. Στις 10 Μαρτίου 1919, το 3^Ο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ ψήφισε το νέο σύνταγμα της ανεξάρτητης «Ουκρανικής Σοσιαλιστικής Σοβιετικής Δημοκρατίας».

Μέσα σε αυτά τα εντελώς καινούργια δεδομένα, και μετά τη νίκη του Κόκκινου Στρατού επί των αναρχικών, θα σημειωθεί και η ενοποίηση του αναρχικού κινήματος με τους μπολσεβίκους.

Ο Λένιν θεώρησε τόσο σημαντική την επικράτηση, ώστε θα δηλώσει ότι, «Μπορούμε να πούμε πως ο εμφύλιος πόλεμος που διεξάγουμε με τόσες αμέτρητες θυσίες, ήταν νικηφόρος. Αποδείχθηκε νικηφόρος όχι μόνο σε ρωσική κλίμακα, αλλά και σε παγκόσμια». (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κομμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Οι θυσίες αλλά και οι καταστροφές ήταν όμως αμέτρητες. Τον Ιανουάριο του 1920 εκτιμήθηκαν οι αρνητικές συνέπειες στη βιομηχανία και τις υποδομές της χώρας. «…στη Νότια Ρωσία δεν βρήκαμε καμιά σιδηροτροχιά ή σιδηροδρομική γέφυρα που να μην έχει ανατιναχτεί. Στην περιφέρεια των Ουραλίων, ο Κολτσάκ είχε κυριεύσει μηχανές, σχέδια εργοστασίων και εργαστηρίων και απέσπασε το 90% των ειδικευμένων εργατών και τεχνικού προσωπικού. Στις επιθέσεις του Μαμόντοφ, (στρατηγού των Κοζάκων στον ποταμό Ντον) και άλλων Λευκοφρουρών, καταστράφηκαν τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών και πολλά εργοστάσια».

Η ευρωπαϊκή επανάσταση είχε ξεκινήσει και ανατρέψει χιλιόχρονες μοναρχίες. Δυστυχώς όμως παρέδωσε την εξουσία στην αστική τάξη. Έτσι η υλική βοήθεια που τόσο είχε ανάγκη η Σοβιετική Ρωσία, παρέμενε ακόμα ελπίδα, κάνοντας τη δουλειά της επανάστασης και των μπολσεβίκων ολοένα και πιο δύσκολη. Οι συγκεντρωτικές τάσεις τόσο στο κόμμα όσο και στην κοινωνία, που σχεδόν όλη την περίοδο μετά τον Οκτώβρη ζούσε σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, ενισχύονταν.

Αντί να υπηρετεί την οικονομία και τη ζωντανή λειτουργία των σοβιέτ, ο «κομμουνισμός», που δίκαια ονομάστηκε «Πολεμικός Κομμουνισμός», εξυπηρετούσε «στρατιωτικούς σκοπούς πάνω απ’ όλα… ήταν το καθεστώς ενός πολιορκιμένου φρουρίου».

Υπό αυτές τις περιστάσεις, όπου οι εξαιρετικά δύσκολες υλικές συνθήκες αντανακλώνται στις συνειδήσεις και δημιουργούν αμφιβολίες για το κάθε τι, το μπολσεβίκικο κόμμα θα μπει σε μεγάλη εσωστρέφεια. Στο 9^ο Συνέδριο των μπολσεβίκων, 29 Μαρτίου με 5 Απριλίου του 1920, εμφανίστηκε στο κόμμα μια ακόμα τάση /φράξια, που όσο κι αν ήταν ιερό δικαίωμα των μπολσεβίκων, αναδείκνυε το πόσο εξαιρετικά δύσκολες ήταν οι συνθήκες τη δεδομένη στιγμή. Η φράξια αυτή θα συμπεράνει ότι η αποδυνάμωση του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, της συνθήκης δηλαδή που οι δημοκρατικά παρμένες αποφάσεις στηρίζονται από όλους, σήμαινε ενίσχυση του «γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού». Ο Μαξίμοβιτς μάλιστα, ένας από τους βασικούς εκπροσώπους της φράξιας, θα πει ότι, «Λέγεται ότι το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι. Το κόμμα αρχίζει να υποφέρει στην κορυφή του κάτω από την επίδραση του γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού»

Η βοήθεια από τη διεθνή επανάσταση, τη διεθνή σοσιαλιστική επανάσταση, γινόταν όσο ποτέ μέχρι τότε η μοναδική ελπίδα του σοβιετικού κράτους.