Πριν όμως μπούμε στο ίδιο το περιστατικό του Ευαγγελισμού και την ιδιαίτερη σημασία του για τον παλιότερο αλλά και το σημερινό άνθρωπο,  θα εξετάσουμε την επιλογή της ημερομηνίας στην οποία εορτάζεται. Η συγκεκριμένη ημερομηνία (25 Μαρτίου) συνδέεται τόσο με τον επίσημο ερχομό της Άνοιξης λόγω της εαρινής ισημερίας (21 Μαρτίου) όσο και με την έναρξη του Ρωμαϊκού ημερολογιακού έτους, που καθιερώθηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα (100-44 π.Χ.). Τότε γιορτάζονταν και οι περίφημες Καλένδες, που αρχικά σηματοδοτούσαν την αρχή κάθε μήνα αλλά τελικά ταυτίστηκαν με την 1^η Ιανουαρίου και την 1^η Μαρτίου (όταν και τελούνταν με μεγαλύτερη λαμπρότητα). Επίσης τον Μάρτιο εορτάζονταν τα Ματρωνάλια (Matronalia) προς τιμήν της θεάς Iuno (αντίστοιχης με την ελληνική Ήρα), που προστάτευε τις παντρεμένες γυναίκες, στις οποίες οι σύζυγοι πρόσφεραν πλούσια δώρα. Σε ανταπόδοση, οι γυναίκες προετοίμαζαν ένα πλούσιο γεύμα για τους συζύγους τους μέσα σε γιορταστική ατμόσφαιρα.

Γιατί όμως η γιορτή του Ευαγγελισμού τοποθετήθηκε στο συγκεκριμένο μήνα, τη στιγμή που δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα την ημερομηνία της γέννησης του Ιησού; Η αβεβαιότητα οφείλεται τόσο την έλλειψη ιστορικών πληροφοριών όσο και στις ίδιες τις ευαγγελικές περιγραφές, που αναφέρονται σε βοσκούς που αγραυλούσαν (δηλ. φύλαγαν τα κοπάδια τους στο ύπαιθρο), κάτι που δεν θα ήταν δυνατό να συμβαίνει κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Μια απάντηση μας προσφέρουν τα Ρωμαϊκά Ματρωνάλια, που ήταν ουσιαστικά γιορτή της μητρότητας (από τη λέξη mater=μητέρα) και φέρεται ότι είχαν θεσπιστεί από τον θρυλικό Ρωμύλο, ιδρυτή και πρώτο βασιλιά της Ρώμης. Το στοιχείο της μητρότητας απαντά και στα ευαγγέλια, όπου η εγκυμονούσα Θεοτόκος αποκαλείται προκαταβολικά «Μήτηρ του Κυρίου» από την εξαδέλφη της Ελισάβετ και «Μήτηρ του Ιησού», τόσο στο περιστατικό της εξαφάνισης του δωδεκαετούς Ιησού στην Ιερουσαλήμ όσο και στο Γάμο της Κανά, όπου ο Ιησούς μετέτρεψε το νερό σε κρασί.

Η τοποθέτηση της γιορτής του Ευαγγελισμού τον Μάρτιο φαίνεται επίσης ότι επελέγη για να διαδεχτεί δύο ομόλογες γιορτές ιερών προσώπων που συνδέονται με τη Θεοτόκο: τη Σύλληψη του Ιωάννη του Προδρόμου (23 Σεπτεμβρίου) και τη Σύλληψη της Αγίας Άννας, μητέρας της Θεοτόκου (9 Δεκεμβρίου). Όπως γίνεται αντιληπτό, οι τρεις γιορτές διαδέχονται η μια την άλλη ανά τρίμηνο (Σεπτέμβριος-Δεκέμβριος-Μάρτιος). Κατά παρόμοιο τρόπο, και οι τρεις γιορτές σύλληψης καταλήγουν και ολοκληρώνονται στη γέννηση των αντίστοιχων προσώπων εννιά μήνες αργότερα: στο Γενέσιο της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου), στο Γενέθλιο του Τιμίου Προδρόμου (24 Ιουνίου) και φυσικά τη Γέννηση του Ιησού (25 Δεκεμβρίου). Θα μπορούσε λοιπόν ο Ευαγγελισμός να ονομάζεται Σύλληψη του Ιησού ή της Θεοτόκου (με την έννοια ότι η Θεοτόκος συνέλαβε τον Ιησού, όπως στη Σύλληψη της Αγίας Άννας), φαίνεται όμως ότι προτιμήθηκε ο Ευαγγελισμός για να μην τονιστεί η σαρκική και σωματική διάσταση του γεγονότος.

Τούτο οφείλεται στο στοιχείο της παρθενίας της Θεοτόκου, που κατά παράδοση λέγεται ότι δεν χάθηκε κατά τη γέννηση του Ιησού αλλά ούτε και μετά τον τοκετό. Η παράδοση αυτή υπονοείται στη φράση του ευαγγελίου του Λουκά, ότι ο Ιωσήφ «δεν εγνώρισεν αυτήν έως ότου γέννησε τον πρωτότοκο γιο της». Διάφορες ερμηνείες έχουν δοθεί για τη σημασία του συνδέσμου (δεν συνευρέθη καθόλου;) όπως και του επιθέτου «πρωτότοκος» (έκανε και άλλα παιδιά;), αλλά η επίσημη θεολογική άποψη είναι η άσπορη σύλληψη (χωρίς ανθρώπινη διαμεσολάβηση). Γι’ αυτό και ο αρχάγγελος Γαβριήλ, όταν ερωτάται από τη νεαρή Μαριάμ για το πώς είναι δυνατόν να γίνει μητέρα εφόσον είναι παρθένος, απαντά ότι «πνεύμα άγιο θα κατέλθει σε σένα και δύναμη Κυρίου θα σε σκεπάσει». Το θέμα αυτό εμφανίζεται με πιο έντονο τρόπο στο λεγόμενο Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου, που αποδίδεται στον Ιάκωβο, αδελφό του Ιησού, αν και θεωρείται μεταγενέστερο (μέσα του 2^ου αιώνα), όπου η παρθενία της Θεοτόκου πιστοποιείται από μια δύσπιστη μαμή!

Σκηνές Ευαγγελισμού (δηλ. μεταφοράς καλής αγγελίας) περιγράφονται και σε άλλα ιερά πρόσωπα των ευαγγελίων, όπως ο Ιωάννης ο Πρόδρομος αλλά και η ίδια η Θεοτόκος. Στην περίπτωση του Προδρόμου άγγελος εμφανίζεται στον εμβρόντητο ιερέα πατέρα του, Ζαχαρία, προαναγγέλλοντας τη γέννησή του παρά το ότι η σύζυγός του Άννα βρίσκεται σε προχωρημένη ηλικία. Η διαφορά όμως με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου είναι ότι, όταν ο Ζαχαρίας εκφράζει τη δυσπιστία του για το πώς αυτό είναι εφικτό («εγώ είμαι πια γέρος και η γυναίκα μου προχωρημένης ηλικίας»), επιτιμάται και τιμωρείται με απώλεια της φωνής του! Στην περίπτωση όμως της Θεοτόκου, η έκφραση της δικής της δυσπιστίας («μα πώς θα συμβεί αυτό, αφού δεν έχω σχέσεις με άνδρα;») παραβλέπεται και συγχωρείται. Αλλά και στην περίπτωση της Άννας, μητέρας της Θεοτόκου, που επίσης δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει, τα ευχάριστα νέα μεταφέρονται από έναν άγγελο, που προαναγγέλλει ότι το κορίτσι που θα γεννηθεί θα γίνει ξακουστό σε όλο τον κόσμο.      

Το περιστατικό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου απαντά μόνο στο Ευαγγέλιο του Λουκά, γεγονός που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, αν τοποθετηθεί απέναντι στην περιγραφή του Ευαγγελίου του Ματθαίου, όπου ο άγγελος παρουσιάζεται μόνο στον Ιωσήφ (και μάλιστα στον ύπνο του) για να τον καθησυχάσει από τις υποψίες του για την εγκυμοσύνη της νεαρής μνηστής του. Αν και ο καλοκάγαθος Ιωσήφ δεν επιδιώκει την τιμωρία της, παρά τη φερόμενη «απιστία» της, ο άγγελος του ζητά «να παραλάβει τη Μαριάμ σαν γυναίκα του, διότι αυτό που θα γεννηθεί από αυτήν θα είναι από το Άγιο Πνεύμα». Σύμφωνα με ειδικούς μελετητές, η αρχική περιγραφή του Ματθαίου (με τον άγγελο να εμφανίζεται στο όνειρο του Ιωσήφ) «ξαναδουλεύτηκε» από τον Λουκά ως ζωντανή επίσκεψη του αρχαγγέλου Γαβριήλ στη Μαριάμ για να τονιστεί περισσότερο η άσπορη σύλληψη. Στον Ματθαίο επίσης, άγγελος προειδοποιεί τον Ιωσήφ για την επικείμενη σφαγή των νηπίων από τον Ηρώδη και τον συμβουλεύει να φυγαδεύσει το νήπιο Ιησού στην Αίγυπτο.  

Κάποιοι ιστορικοί της Βίβλου, χρησιμοποιώντας σύγχρονες φεμινιστικές θεωρίες, «διαβάζουν» πίσω από την συναίνεση της Θεοτόκου στην εντολή του αγγέλου να γίνει μητέρα («Δούλη του Κυρίου είμαι, ας γίνει όπως μου λες») μορφές φόβου και καταπίεσης της γυναίκας της εποχής, που δεν μπορούσε να φέρει αντίρρηση στην επιθυμία του άνδρα (συζύγου ή πατέρα). Υπάρχουν και άλλοι που «βλέπουν» πίσω από την αιφνίδια «εισβολή» του αγγέλου στο ταπεινό καμαράκι της Μαριάμ μια έκφραση ανδρικής επιβολής και άσκηση ψυχικής (και πιθανόν σωματικής) βίας! Εμείς πάντως, μακριά από τέτοιες ακραίες ερμηνείες, φρονούμε πως ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου παραμένει μια σπουδαία γιορτή για το σύγχρονο άνθρωπο με διάφορες και επίκαιρες θρησκευτικές και κοινωνικές πτυχές, όπως η μητρότητα (και η σοβαρότητα με την οποία πρέπει να προσεγγίζεται), η αγνότητα (όχι μόνο σωματική αλλά και ψυχική) και η συναντίληψη του ζευγαριού (όπως προκύπτει από την αγαπητική σχέση Ιωσήφ και Μαριάμ).

Χρόνια πολλά!