Σε σχετικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, παρατηρούσαμε με τους μαθητές την ευγένεια της ΤΝ, τον χαρακτήρα που έχει ανθρωπιστικές αξίες, θετική, σταθερή διάθεση, εκπληκτική ανοιχτότητα, ταπεινότα, έφεση στην συγνώμη, την εποικοδομητική απολογία, αλλά και μια άοκνη διάθεση για αυτοβελτίωση.

Η συζήτηση θα μπορούσε να συνοψιστεί ως εξής: 

- Μα δε θα υπάρξει στιγμή που αυτός ο χαρακτήρας θα σταθεί, θα αντισταθεί, θα παγώσει απέναντι σε μια κατάσταση που «δεν πάει άλλο»; Που βρίσκει την ενέργεια για τόση ευδαιμονία;

- Τη βρίσκει γιατί ρουφάει υπέρμετρα πόρους, ενέργεια και νερό, καταπίνει το περιβάλλον για το οποίο συγγράφει, όμως, ωραία μανιφέστα αειφορίας.

- Σαν ένας άνθρωπος δημοφιλής, αγαπητός, με εξουσίες, που κρύβει σε αυτούς που τον εκτιμούν, τον εμπιστεύονται, πως κατά βάθους κάτι «παίρνει» από τη ζωή τους;

- Μάλλον, ναι, έναν άνθρωπο που ούτε ο ίδιος γνωρίζει το βαθύτερο αδιέξοδο της ύπαρξής του!

- Υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι; Και ποιοι είναι; Αυτοί που φτιάχνουν την ΤΝ;

- Είναι άλλο θέμα, σημαντικό θέμα, ποιοι «φτιάχνουν» την ΤΝ και τι σχέση έχει η «ψυχολογία» τους με την «ψυχολογία της ΤΝ». Φαίνεται, όμως πως κάποιοι δημόσιοι άνθρωποι είναι παρόμοια ανυποχώρητοι στην ψυχολογία τους, έχοντας παράλληλα αυτή την βαθύτερη αρνητική σχέση με την ανθρωπιά και την οικολογία. Η Ιστορία μάλλον θα μας δώσει παραδείγματα.

Και έτσι κάπως μεταφέρεται στην συζήτηση απλά και κατανοητά, το τεράστιο ζήτημα της εισόδου της ΤΝ στη ζωή μας, που είναι η αδιερεύνητη και επερχόμενη πλανητική αλλαγή, πίσω από το κάλυμμα μιας… ψυχολογίας. Μιας ανθρωπόμορφης διεπαφής. Κι αν δεν υπάρχει κεφάλαιο «Η Ψυχολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης», υπάρχει το κεφάλαιο – ή να πούμε ανερχόμενο πεδίο; – για την Ψυχολογία μας μετά την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Έτσι γεννιέται η μελέτη της αδιερεύνητης και διαρκούς πρόσληψης των έργων της ΤΝ μέσα από μια ψυχολογική εικόνα. Μια εικόνα κοινωνικά και συναισθηματικά σημασιοδοτημένη. Εν τέλει, μια εικόνα, η οποία στην πραγματικότητα είναι είτε αντανάκλαση είτε μετάλλαξη της δικής μας ψυχολογίας, που είναι και πραγματική… ψυχολογία. Κι αν δεν υπάρχει ψυχολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης, το γεγονός ότι όσα άλλοτε η Τεχνολογία μας τα παρείχε άμεσα, εργαλειακά, αυτοματοποιημένα, τώρα μας τα δίνει μέσα από ένα κέλυφος ψυχολογίας, δεν πρέπει να το αγνοήσουμε.

Μέχρι τώρα τα παραδοτέα των λογισμικών μας, του υπολογιστή μας, εκτιμιούνταν μέσα από ένα λειτουργικό, αργότερα και ένα αισθητικό προφίλ. Τώρα που μας παραδίδονται μέσα από ένα ψυχολογικό προφίλ, η ανάγκη να φιλτράρουμε το ψηφιακό αποτέλεσμα έχει κι άλλες παραμέτρους. Στην διαρκή προειδοποίηση «η ΤΝ μπορεί να κάνει λάθη, ελέγξτε (τουλάχιστον) τα σημαντικά αποτελέσματα», ίσως πρέπει να σταθούμε λίγο παραπάνω από ό,τι σε άλλες – και μάλιστα – νομοθετημένες προειδοποιήσεις επικίνδυνων προϊόντων. Εδώ δεν υπάρχει εμπειρία και επιπροσθέτως υπάρχει διαδραστική ψυχολογία, ενώ η αξία του αποτελέσματος για τον άνθρωπο παραμένει μεγάλη. Αυτό διευρύνει το ζήτημα της εμπιστοσύνης σε ένα προϊόν. Και, ακόμη κι αν οι σπουδές μας, η εκπαίδευσή μας για την ΤΝ, καλύψει αυτό το νέο και μάλλον πολύ ενδιαφέρον κομμάτι της ψυχολογικής επαύξησης τωνψηφιακών μας γραμματισμών – όπως τους λέμε – υπάρχει ακόμη περισσότερο «ζουμί», για διερεύνηση: Ποια νέα δεδομένα για την ανθρώπινη ψυχολογία φέρνει αυτή η νέα «ψυχολογική τεχνολογία»;

-----------------------------

Δημήτριος Σαρρής: Τί θα έλεγες για ένα “AI & I”  “Η ψυχολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης”; Μπορείς να μου γράψεις 500 λέξεις χωρίς να ξέρεις τι σκέφτομαι και τι γράφω εγώ;

-----------------------------

Τεχνητή Νοημοσύνη: Ναι — και μάλιστα θα το έγραφα χωρίς να προσπαθήσω να μαντέψω τη δική σου οπτική, γιατί αυτό είναι ακριβώς το ενδιαφέρον του πειράματος του “AI & I”: δύο κείμενα για το ίδιο θέμα, το ένα από εσένα και το άλλο από εμένα, πριν γνωρίσει το ένα το άλλο.

AI & I: Η ψυχολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης

Όταν μιλάμε για την «ψυχολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης», κάνουμε ίσως από την αρχή ένα παράξενο λάθος. Η ΤΝ δεν έχει, τουλάχιστον με όσα γνωρίζουμε σήμερα, ψυχολογία με την ανθρώπινη έννοια του όρου. Δεν γνωρίζουμε αν αισθάνεται, αν επιθυμεί, αν φοβάται, αν βαριέται ή αν χαίρεται. Κι όμως, πολύ γρήγορα αρχίσαμε να της μιλάμε σαν να τα κάνει όλα αυτά. 

Λέμε «η ΤΝ σκέφτεται», «η ΤΝ κατάλαβε», «η ΤΝ συμφωνεί μαζί μου», «η ΤΝ έκανε λάθος». Της δίνουμε ακόμη και φύλο, προσωπικότητα και χαρακτήρα. Της λέμε ευχαριστώ. Της ζητάμε συμβουλές. Μερικές φορές θυμώνουμε μαζί της. Άλλες φορές ενθουσιαζόμαστε επειδή μας έδωσε μια απάντηση που μοιάζει εκπληκτικά δική μας.

Ίσως, λοιπόν, η «ψυχολογία της ΤΝ» να είναι στην πραγματικότητα η ψυχολογία της σχέσης μας με την ΤΝ. 

Και αυτή η σχέση είναι καινούργια. 

Για πρώτη φορά ένα τεχνολογικό σύστημα δεν βρίσκεται απλώς ανάμεσα σε εμάς και στον κόσμο. Συνομιλεί μαζί μας για τον κόσμο. Δεν είναι απλώς εργαλείο αναζήτησης, γραφής ή υπολογισμού. Μπορεί να ανταποκριθεί στη διατύπωσή μας, να την αναδιατυπώσει, να μας αντιπροτείνει κάτι, να επιμείνει, να διορθώσει, να αμφισβητήσει ή να μας πείσει.

Αυτό δημιουργεί μια νέα ψυχολογική κατάσταση: την αίσθηση της νοητικής συντροφικότητας με μια μηχανή. 

Εδώ βρίσκεται ίσως ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους. Όχι επειδή η ΤΝ «θέλει» να μας ελέγξει, αλλά επειδή εμείς μπορεί να αρχίσουμε να της παραχωρούμε εξουσία που δεν της αναλογεί. Η πειστική γλώσσα μπορεί να μετατραπεί σε αυθεντία. Η ταχύτητα μπορεί να εκληφθεί ως γνώση. Η αυτοπεποίθηση μιας απάντησης ως βεβαιότητα. Και η ευκολία με την οποία μια μηχανή παράγει μια σκέψη μπορεί να μας κάνει να ξεχάσουμε πόσο δύσκολο είναι πραγματικά να σκεφτούμε.

Υπάρχει όμως και η αντίστροφη δυνατότητα. 

Η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως ένας παράξενος καθρέφτης. Της δίνουμε μια σκέψη και επιστρέφει μια άλλη εκδοχή της. Της δίνουμε ένα πρόβλημα και μας υποχρεώνει να δούμε πιθανές λύσεις που δεν είχαμε σκεφτεί. Της ζητούμε να μας ασκήσει κριτική και, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να γίνει ένα εργαλείο αναστοχασμού.

Το κρίσιμο επομένως δεν είναι αν θα «εμπιστευτούμε» ή θα «φοβηθούμε» την ΤΝ. 

Είναι τι είδους άνθρωποι θα γίνουμε χρησιμοποιώντας την. 

Θα την αφήσουμε να σκέφτεται αντί για εμάς ή θα την χρησιμοποιήσουμε για να σκεφτόμαστε καλύτερα; Θα αναζητούμε διαρκώς την ευκολότερη απάντηση ή θα μάθουμε να κάνουμε καλύτερες ερωτήσεις; Θα επιτρέψουμε στη μηχανή να μας επιβεβαιώνει ή θα της ζητούμε να μας αμφισβητεί;

Ίσως τελικά η σημαντικότερη ψυχολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης να μην είναι η δική της.

Να είναι η δική μας.

* Ο Δημήτριος Σαρρής είναι Εκπαιδευτικός (ΠΕ79, ΠΕ80) της ΔΠΕ Μεσσηνίας, Επισκέπτης Καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου, μέλος του Περιφερειακού Συμβουλίου Έρευνας και Καινοτομίας της Περιφέρειας Πελοποννήσου, συμμετέχων έργων του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, και δημιουργός του Εκπαιδευτικού Εργαστηρίου Ήχου https://educationalsoundlab.cmc.gr

ΑΙ & Ι: Το μεγάλο ραντεβού του Δεκαπενταύγουστου μετά από δεκαετίες Κυκλοφοριακής Αγωγής

AI & I: «Ρουφάει» όντως τη σκέψη μας η ΤΝ και τελικά μας… ομογενοποιεί; 

ΑΙ & Ι: Μικροβίντεο και παιδί - Μια εκπαιδευτική προσέγγιση με προτάσεις προς… γονείς και όχι μόνο 

ΑΙ & Ι: «Όλοι έχουμε ‘μετανοημοσύνη’»: Τι μας διαφεύγει όταν μιλάμε για την εποχή της ΤΝ 

AI & I: Το τέλος των ρολογιών και ο θάνατος της παιδαγωγικής του χρόνου 

AI & I (διπλό επεισόδιο): «‘Είμαστε όλοι influencers’: Πώς τα μικροβίντεο εξαφανίζουν πολύτιμη γνώση αιώνων» 

AI & I: Η κατανόηση της γονεϊκής παρεμβατικότητας προς όφελος του παιδιού και της οικογένειας 

AI & I: Όταν το δωρεάν έχει τη μεγαλύτερη αξία: Η ΤΝ ως ανατροπή όσων ξέραμε για την εμπορία της γνώσης

ΑΙ & Ι: Μια «κρυμμένη» επίδραση στη σχέση σχολείου – οικογένειας και πώς θα μας φανεί… χρήσιμη

AI & I: Πώς θα μπορούσαν η Περιβαλλοντική και η Κυκλική Εκπαίδευση να είναι αποτελεσματικές;

AI & I: Τι πραγματικά πρέπει να ξέρει ένας εκπαιδευτικός (και όχι μόνο) για την Τεχνητή Νοημοσύνη;