Το 3ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς – 1921 – Η ευρωπαϊκή επανάσταση δεν είναι προ των πυλών

Κυριακή, 25 Ιανουαρίου 2026 00:43

Το 3ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς – 1921 – Η ευρωπαϊκή επανάσταση δεν είναι προ των πυλών

ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ

Σωτήρης Βλάχος

Με κύριους παράγοντες τη δεξιά πτέρυγα της σοσιαλδημοκρατίας και την ανωριμότητα των κουμμουνιστικών κομμάτων, που δημιουργήθηκαν μέσα στους κοινωνικούς σεισμούς που ακολούθησαν τον Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Ρωσική Επανάσταση, οι καπιταλιστές μπόρεσαν να σταθεροποιήσουν κάπως το σύστημά τους.

Μέρος της ηγεσίας των μπολσεβίκων και της Διεθνούς υποστήριζε ότι οι επαναστατικές συνθήκες για κατάληψη της εξουσίας ήταν ακόμα παρούσες. Ο Λένιν όμως, με την στήριξη και άλλων στελεχών, αντιλήφθηκε τις νέες συνθήκες και υποστήριξε ότι η άμεση κατάληψη της εξουσίας δεν ήταν πια εφικτή.

Παρά τις διαφορετικές εκτιμήσεις, η Εκτελεστική Επιτροπή αποφάσισε ομόφωνα να προτείνει στα κόμματα και τις οργανώσεις που θα συμμετείχαν, να εκπροσωπούνται κυρίως από εργάτες.

«1. Οι αντιπροσωπίες του συνεδρίου πρέπει να περιλαμβάνουν όσο το δυνατό περισσότερους εργάτες…

«2. Ανάμεσα στους αντιπροσώπους το ένα τρίτο… θα πρέπει να είναι μέλη της κεντρική ηγεσίας, όμως τα δύο τρίτα… πρέπει να έλθουν από μεγαλύτερες τοπικές οργανώσεις οι οποίες βρίσκονται σε συνεχή επαφή με τις εργαζόμενες μάζες… είναι απαραίτητο το συνέδριο να περιλαμβάνει όσο το δυνατό περισσότερους εργάτες που θα μπορούν να μεταδώσουν τη φωνή των εργαζόμενων μαζών». (Τάκης Μαστρογιαννόπουλος, «Η Άνοδος και η Πτώση των Εργατικών Διεθνών», Γ κύκλος, η 3η Κουμμουνιστική Διεθνής, Α Τόμος).

Το Συνέδριο διεξάχθηκε στη Μόσχα μεταξύ 22 Ιούνη και 12 Ιούλη και είχε βασικό σύνθημα, «Προς τις μάζες».

Το μεταπολεμικό επαναστατικό κύμα υποχωρούσε, ιδιαίτερα μετά την ήττα της πρώτης προσπάθειας του Γερμανικού Κομμουνιστικού Κόμματος να καταλάβει την εξουσία. Η τελική εκτίμηση του Συνεδρίου σαφώς αναγνώρισε αυτή τη νέα κατάσταση.

«Κατά τη διάρκεια του χρόνου μεταξύ του Δεύτερου και του Τρίτου Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς, μια σειρά εξεγέρσεις και αγώνες της εργατικής τάξης έληξαν με μερικές ήττες…»

Ο Λένιν, για μια ακόμα φορά, έβαζε το στίγμα των νέων συνθηκών:

«Για εμάς ήταν ξεκάθαρο πως, χωρίς την υποστήριξη της διεθνούς παγκόσμιας επανάστασης, η νίκη της προλεταριακής (μας) επανάστασης είναι αδύνατη…

«Ακόμα και πριν την επανάσταση, καθώς και ύστερα από αυτή, νομίζαμε: είτε τώρα αμέσως, είτε τουλάχιστον πολύ σύντομα, θα αρχίσει η επανάσταση στις υπόλοιπες χώρες που είναι από καπιταλιστική άποψη πιο ανεπτυγμένες, είτε σε αντίθετη περίπτωση θα χαθούμε»

Η παγκόσμια επανάσταση δεν ήταν πια σε σημείο βολής.

Η Ρωσική Επανάσταση, η κατάκτηση της εξουσίας από το ρωσικό προλεταριάτο, οδήγησαν:

Στην γερμανική και αυστριακή επανάσταση που ανέτρεψαν τα καθεστώτα των Χοεντσόλερν και Αψβούργων αντίστοιχα.
Στην επανάσταση στη Φιλανδία το 1918, στην Ουγγρική Επανάσταση τον Μάρτιο του 1919 και στην εγκαθίδρυση Σοβιετικού καθεστώτος για 133 μέρες.
Στο μεγάλο απεργιακό κύμα των μεταλλουργών, των μεταλλωρύχων και των σιδηροδρομικών στις ΗΠΑ την ίδια χρονιά.
Στην αντίδραση στο πραξικόπημα Καπ στη Γερμανία τον Μάρτιο του 1920.
Στο Ιταλικό κίνημα καταλήψεων τον Σεπτέμβρη του 1920.
Στη τσέχικη γενική απεργία τον Δεκέμβρη του 1920, αλλά και μια σειρά άλλα σημαντικά γεγονότα.

Παρόλα όμως τα ιστορικά γεγονότα, «η ιστορία δεν είχε υπογράψει το πιστοποιητικό θανάτου της σοσιαλδημοκρατίας». Ένα σημαντικό κομμάτι της εργατικής τάξης παρέμενε προσκολλημένο στην παλιά ηγεσία και παραδοσιακά κόμματα, με τα οποία τους συνέδεαν δεσμοί δεκαετιών.

Έτσι, η σχετική υποχώρηση και η αντεπίθεση των καπιταλιστών, υποχρέωνε την Κομμουνιστική Διεθνή να υιοθετήσει την πολιτική του ενιαίου μετώπου. Στην έκθεση της Εκτελεστικής Επιτροπής με το τέλος του συνεδρίου, θα αναφέρεται:

«Προς τις μάζες – αυτή είναι η πρόσκληση για αγώνα την οποία το Τρίτο Συνέδριο απευθύνει στους κομμουνιστές του κόσμου…

Σε αυτή τη φάση η πολιτική του ενιαίου μετώπου εκτιμήθηκε ότι ήταν η κατάλληλη για να συσπειρώσει τις μάζες, και αυτές που δεν είχαν ακόμα πεισθεί για την ανάγκη ανατροπής του συστήματος, και να ξεσκεπάσει τις προθέσεις των σοσιαλδημοκρατικών ηγεσιών.

Σε τι συνίσταται όμως η πολιτική του ενιαίου μετώπου;